Tytus Seweryn Karol Zegadłowicz

1822 - 1899

Tytus Seweryn Karol Zegadłowicz (1822-1899), diakon kościoła greckokatolickiego, profesor gimnazjalny, radny miejski.

Urodził się w Czajkowicach w okręgu samborskim 4 stycznia 1822 r. Jego ojciec, Feliks (do połowy XIX w. rodzina pisała się “Żegadłowicz”) był “sędzią politycznym”. Do szkoły powszechnej Z. uczęszczał w Rudkach koło Lwowa, a następnie w Samborze. W latach 40. XIX w. Tytus rozpoczął studia teologiczne w Przemyślu, a w sierpniu 1849 r. biskup przemyski, samborski i sanocki obrządku grekokatolickiego Grzegorz Jachimowicz mianował go diakonem Kościoła grekokatolickiego. W tym czasie Z. ożenił się z Józefą Wężowską. Ich małżeństwo było bezdzietne.

W 1850 r. Tytus objął posadę nauczyciela w gimnazjum w Bochni, a w kolejnych latach pracował także jako profesor gimnazjalny w Tarnowie i Rzeszowie. Dodatkowe kwalifikacje uzyskał w czasie uzupełniających studiów filozoficznych w Wiedniu.

W kwietniu 1868 r. Z. otrzymał przydział do nowoutworzonego gimnazjum w Wadowicach, gdzie rozpoczął pracę jako nauczyciel języka niemieckiego, historii powszechnej, propedeutyki filozofii i geografii oraz przedmiotów nadobowiązkowych: historii kraju rodzinnego i śpiewu, sam zresztą był zdolnym skrzypkiem. Dał się poznać jako serdeczny i życzliwy nauczyciel otaczający uczniów – jak sami zresztą wspominali – “ojcowską opieką”. W szkole pracował do lutego 1887 r.

W czerwcu 1873 r. Tytus nabył od Eleonory Czerniczkowej stary, klasycystyczny dwór w Gorzeniu Górnym – “Murowaniec”, wraz z przyległymi do niego dobrami. Odnowił budynek i zadbał o jego otoczenie sadząc liczne gatunki kwiatów i roślin. Zamiłowanie Z. do flory wpłynęło bez wątpienia na wyjątkowy klimat gorzeńskiego dworu.

Od początku swego pobytu w Wadowicach Z. zaangażował się w życie społeczne, a za zasługi dla miasta został wyróżniony jego honorowym obywatelstwem (1870 r.). W roku 1874 r. wsparł Fundusz im. Mikołaja Kopernika, z którego środków finansowano naukę dla uboższych gimnazjalistów. Od 1882 r. zaangażował się także w życie polityczne Wadowic przez kilka lat sprawując mandat radnego miejskiego. Z jego inicjatywy m.in. poszerzono wadowicki cmentarz parafialny.

W 1885 r. zmarła we Lwowie żona Z. Józefa, z którą jednak Tytus od dłuższego czasu nie utrzymywał bliższego kontaktu. Zamiłowanie profesora do muzyki legło natomiast u podstaw jego związku z pochodzącą z Czech Elżbietą Kaiszar (1855-1905), choć para, którą dzieliły blisko 33 lata, nigdy nie została małżeństwem. Owocem tego związku był Emil Erwin (1888-1941), przyszły pisarz i poeta, który przyszedł na świat 20 lipca w Białej Krakowskiej. Ochrzczony w bialskim kościele św. Mikołaja syn Tytusa i Elżbiety otrzymał nazwisko panieńskie matki – Kaiszar z adnotacją “adoptowany Zegadłowicz”. Po narodzinach syna Z. wycofał się z życia publicznego i zajął się wyłącznie opieką nad Emilem, matka mieszkała bowiem w Wadowicach i rzadko odwiedzała gorzeński dwór. Skomplikowane relacje rodzinne jakie łączyły rodziców Emil Zegadłowicz opisał w cyklu Żywot Mikołaja Srebrempisanego.

Tytus Zegadłowicz zmarł w Gorzeniu Górnym 19 maja 1899 r. Został pochowany na wadowickim cmentarzu parafialnym, a mszę pogrzebową odprawiał ówczesny proboszcz ks. Andrzej Zając.

Bibliografia

A. Karbowiak, Przegląd dziejów c.k. Gimnazyum wadowickiego. Z powodu 25. rocznicy istnienia zakładu, Wadowice 1892.

K. Meus, Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.

M. Porębski, Budownictwo obronne i rezydencjonalne powiatu wadowickiego. Katalog, Kalwaria Zebrzydowska 2009.

G. Studnicki, Cmentarz parafialny w Wadowicach, Wadowice 1997.

G. Studnicki, Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004.

G. Studnicki, Pierwsza wśród równych. Dzieje Gimnazjum i liceum w Wadowicach, Wadowice 1991.

M. Wójcik, Pan na Gorzeniu. Życie i twórczość Emila Zegadłowicza, Kielce 2005.

M. Wójcik, Tytus i Elżbieta. Biograficzne losy rodziców Emila Zegadłowicza odtworzone na podstawie materiałów archiwalnych Muzeum w Gorzeniu Górnym, “Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 4, 2000.

M. Zegadłowicz, E. Wegenke, M. Ziemianin, Dworek Emila Zegadłowicza, Wadowice 2000.

Marcin Witkowski