Karol sr Wojtyła

1879 - 1941

Karol Wojtyła senior (ur. 18.07.1879 r. w Lipniku, zm. 18.02.1941 r. w Krakowie) – w młodości krawiec, następnie wojskowy w armii austriackiej (56. Pułk Piechoty) i Wojska Polskiego (12. Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej), mąż Emilii z d. Kaczorowskiej (1884-1929), ojciec Edmunda Wojtyły (lekarza, 1906-1932), Olgi Marii (1916) oraz Karola Józefa Wojtyły (papieża, św. Jana Pawła II, 1920-2005).

Urodził się 18 lipca 1879 roku w Lipniku pod Białą Krakowską (obecnie część Bielska-Białej) jako syn Macieja (1852-1923) i Anny z d. Przeczek (zm. w 1881r.). Naukę rozpoczął od szkoły powszechnej w 1885 roku, a następnie w latach 1890-1983 kontynuował w gimnazjum w Bielsku (dziś Bielsko-Biała). W ramach zajęć uczęszczał tam na lekcje niemieckiego, co okazało się później przydatne w czasie trwania jego służby wojskowej. Niestety z powodu trudnej sytuacji materialnej rodziny musiał odejść ze szkoły i rozpoczął pracę w zakładzie krawieckim ojca. Uznaje się, ze Karol senior miał ukończoną szkołę ludową (powszechną, czteroklasową) i trzy klasy gimnazjum. W wieku 21 lat (1900r.) osiągnął wiek poborowy i został skierowany do odbycia obowiązkowej służby wojskowej w armii austriackiej. Skierowano go do 5 Kompanii 56 pułku piechoty ck armii im. Grafa von Dauna stacjonującego w Wadowicach, gdyż obszar poborowy tej jednostki obejmował też teren Białej Krakowskiej oraz Bielska. Wówczas przyporządkowano mu stały numer ewidencyjny 158. Karol Wojtyła senior odbył w tutejszym pułku 2 lata służby obowiązkowej, a językiem służbowym był język niemiecki. O tym że Karol senior władał nim w mowie i piśmie można znaleźć w jego aktach personalnych. Po raz pierwszy zostaje awansowany 26 maja 1901 roku na stopień starszego szeregowego, a 15 września br. na kaprala i podoficera w 5 kompanii. Dwa lata później, 23 września zostaje skierowany szkoły kadetów we Lwowie na stanowisko podoficera nadzorującego. W stolicy Galicji służył aż do października tego roku. Później otrzymał polecenie powrotu do macierzystej jednostki, której dowództwo stacjonowało wówczas w Krakowie i jego służba trwała tam aż do lutego 1904 roku. W dalszej kolejności skierowano go do pracy w Komendzie Uzupełnień w Wadowicach, gdzie przebywał do końca grudnia tego samego roku. W roku następnym został wezwany ponownie do Krakowa, gdzie pełnił służbę w adiutanturze 56 pułku piechoty bez przerwy aż do 1881 roku. Uznaje się, że właśnie w tym okresie podczas licznych wydarzeń kulturalnych, które organizowano w Krakowie, a w które włączał się 56 pułk piechoty (np. organizacja uroczystość 200-lecia pułku czy koncerty dla mieszkańców miasta) zawarł znajomość z Emilią Kaczorowską (1884-1929). Aczkolwiek w pamięci zachowała się również piękna historia, jakoby Karol senior poznał Emilię w jednym z krakowskich kościołów. Ostatecznie związek małżeński zawarli 10 lutego 1906 roku w krakowskim kościele garnizonowym pw. ss. Apostołów Piotra i Pawła przy ul. Grodzkiej. Niedługo potem, w tym samym roku, przyszedł na świat ich syn Edmund (27 sierpnia). W związku z wstąpieniem żołnierza w związek małżeńskie ten fakt odnotowano w dokumentacji personalnej Wojtyły i z dniem 1 stycznia 1908 roku przeniesiono go do kategorii żonatych podoficerów pierwszej klasy. Z końcem roku postanowiono docenić jego prace i przyznano mu Wojskowy Krzyż Jubileuszowy za wzorową służbę państwową. Młody żołnierz otrzymał również liczne nagrody oraz premie pieniężne za dobre wypełnianie swoich obowiązków. Kolejnym odznaczeniem uhonorowano Wojtyłę w 1912 roku, kiedy to otrzymał Odznakę za Służbę drugiej klasy, którą ustanowiono jako specjalne cesarskie odznaczenie na jubileusz 60-lecia panowania cesarza Franciszka Józefa. Służba Karola Wojtyły seniora w Krakowie w adiutanturze 56 pułku piechoty w Krakowie zakończyła się w 1913 roku. Zanim wyjechał odbył ponowną praktykę sierżanta aspiranta na stanowisku wojskowego urzędnika ewidencyjnego przy Powiatowej komendzie uzupełnień w Wadowicach. We wrześniu 1913 roku awansowano go na stopień sierżanta i przyznano mu odznaczenie Krzyż Pamiątkowy 1912/1913 kończąc w jego życiu okres służby w Krakowie. Następnie Wojtyła został skierowany do pracy w Wadowicach w tutejszej Komendzie Uzupełnień. Wraz z nim sprowadziła się tutaj jego rodzina, żona Emilia i syn Edmund. Zamieszkali w niedużej odległości od koszar, gdzie pracował, przy ul. Lwowskiej 257. Wraz z wybuchem wojny zakres jego czynności został poszerzony, bowiem od września 1914 roku pracował w pułku również jako rachunkowy przy tutejszej Etapowej Komendzie Stacyjnej. Wielka ofensywa armii carskiej Rosji a tym samym zagrożenie oblężeniem Krakowa spowodowały, że ewakuację szeregu instytucji i ich personelu z Krakowa i terenów zagrożonych inwazją. Rozkaz dotyczył również Wadowic. Zatem sierżant Wojtyła razem z rodziną zostali ewakuowani do Czech. Powierzono mu wtedy funkcję w Powiatowej komendzie uzupełnień w Drahotuše  w Hranicach na Morawach, gdzie przebywał w raz z rodziną do listopada 1914 roku aż do sierpnia 1915 roku. Za wyjątkowe zasługi w czasie wojny, 7 lipca 1916 roku, Karol senior zostaje odznaczony Żelaznym Krzyżem Zasługi z Koroną. Jednakże jest to również data urodzin i śmierci jego drugiego dziecka, Olgi Marii, która przychodzi na świat w Białej (dziś Bielsko-Biała). Żona Karola Emilia przebywała zapewne tam u swoich krewnych. Dziewczynka została pochowana 9 lipca na cmentarzu przy parafialnym kościele w Białej lub Wadowicach. Dokładne miejsce pochówku nie jest znane. Do końca służby w armii austriackiej (do 31 października 1918 roku) Karol senior jest wojskowym asystentem ewidencyjnym – urzędnikiem wojskowym XI rangi – w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Wadowicach. W wyniku odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku, 56. Pułk Piechoty armii austriackiej przestaje istnieć, a na jego strukturach powstaje Pułk Ziemi Wadowickiej w szeregi którego wstępuje Karol Wojtyła. Od 1 listopada 1918 roku jest urzędnikiem XI rangi i likwidatorem austriackiej Powiatowej Komendy Uzupełnień w Wadowicach, a następnie zostaje mianowany na naczelnika kancelarii w PKU w Wadowicach. Od 21 czerwica 1919 roku jest oficjalnie urzędnikiem wojskowym X rangi w służbie czynnej. Jego postawa w pracy i poza pracą zyskuje uznanie w oczach przełożonych. Zostaje poproszony o wygłaszanie prelekcję dotyczących zmieniających się przepisów wojskowych. Rok później, 18 maja 1920 roku, na świat przychodzi trzecie (ostatnie) dziecko Karola seniora, Karol Józef (późniejszy papież, św. Jan Paweł II). Ochrzczony zostaje przez kapelana wojskowego ks. Franciszka Żaka w parafialnym kościele Ofiarowania NMP w Wadowicach. Wtedy już od roku Wojtyłowie mieszkają w sąsiadującej z farnym kościołem, kamienicy żyda Chaima Bałamutha. Rok później Karol senior zachorował na czerwonkę, którą prawdopodobnie złapał podczas pełnienia obowiązków służbowych (w wadowickich obozach jenieckich często szerzyły się choroby zakaźne), w wyniku czego przebywa na miesięcznym zwolnieniu (do pracy wraca jednak już po 3 tygodniach). Zakończenie wojny polsko – bolszewidzkiej przynosi reorganizację wojska polskiego. W związku z tym 12 października 1921 roku Karol zostaje mianowany na II referenta w Powiatowej Komisji Uzupełnień w Wadowicach, a od 1922 stara się o utrzymanie wojskowej posady co spotyka się z poparciem i pozytywnym odzewem ze strony przełożonych. W tym samym roku, od 1 sierpnia do 1 listopada, odbywa przeszkolenie w Centralnej Szkole Podoficerów Piechoty Nr w Grudziądzu, który kończy z 58 lokatą. Ostatecznie, 1 marca 1924 zostaje mianowany oficerem zawodowym w stopniu porucznika w korpusie oficerów administracji i jest już nim do końca swojej służby wojskowej, a więc do 30 kwietnia 1927, kiedy to przeszedł na emeryturę. Jednakże już dwa lata później, umiera jego żona Emilia. Karol senior pozostaje sam z dwójką dzieci, z 23-letnim już wówczas Edmundem – studentem medycyny na Uniwersytecie Jagiellońskim i 9-letnim Karolem Józefem – uczniem ostatniej klasy szkoły powszechnej. Tradycja przekazuje, że po śmieci mamy, tata, Karol senior miał zabrać swoich synów do pobliskiego sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej, a wskazując na cudowny obraz Matki Bożej kalwaryjskiej miał powiedzieć, że „od teraz to będzie twoja mamusia”. Po śmierci Emilii, codzienne obowiązki przejmuje Karol senior. Przyrodnia siostra Stefania, mieszkająca w okolicach Ustronia, przyjeżdża do Wadowic w czasie ważnych świąt, aby pomóc bratu w opiece nad synami. Karol senior próbował synom zastąpić matkę i być z nimi cały czas. Współcześni jednakże wspominają, że zawód wojskowego przenosił w codzienne życie, co objawiało się jak najbardziej racjonalnym wykorzystaniem czasu w ciągu dnia. Już jako małego chłopca, codziennie zabierał Lolka na poranną mszę świętą i aby się nie spóźnić pomagał sznurować mu buty. Wieczorami do mieszkania Wojtyłów zaglądali koledzy i wtedy Karol senior opowiadał im historię Polski, historię z powieści Henryka Sienkiewicza i Karola Maya. Wspominają, że posiadał przy tym wyjątkowy dar konferansjerski. Pomagał również chłopcom w codziennej nauce. W późniejszych latach Jan Paweł Ii wspominał, że ojciec czytał mu klasykę literatury polskiej, a szczególnie powieści H. Sienkiewicza. Karol z synem dni spędzali według wyznaczonego rytmu. Poranna msza św., szkoła, obiad w jadłodajni państwa Banasów, czas na zabawę, jak i naukę. Wieczorami wspólnie spacerowali. Co niedzielę, po porannej mszy świętej wychodzi w pobliskie Beskidy, najczęściej na Leskowiec. Zdarzały się również dalsze wspólne wycieczki np. w Tatry. Do tych górskich wypraw często dołączał Edmund. W tym okresie, wspomina się również o powrocie Karola seniora do krawieckiego rzemiosła. Po przejściu na emeryturę, miał przerabiać swoje wojskowe mundury na ubrania „po domu” dla synów. Po śmierci Emilii, Karol senior z juniorem najwięcej czasu spędzali w kuchni i sypialni. Rzadko używali salonu. Czasami, gdy była brzydka pogoda na polu, tata z Karolem grali w szmacianą piłkę w salonie. Ówcześni goście państwa Wojtyłów wspominają, że w mieszkaniu widać było wojskowe akcenty, czy to w formie eksponowanego zdjęcia w mundurze Karola seniora czy szabli powieszonej na ścianie. Szczególnie ciężkim wydarzeniem dla Karola seniora była śmierć starszego syna Edmunda (4 grudnia 1932) już w trzy lata po stracie żony. Edmund jako młody lekarz w bielskim szpitalu zaraził się od pacjentki szkarlatyną po kilku dniach umiera. Ostatnie siedem lat w Wadowicach, Karol senior spędza tylko z Karolem juniorem. W 1938 roku Karol junior zdaje maturę i zapisuje się na filologię polską na Wydziale Filologicznym UJ w Krakowie. Do Krakowa przenosi się wraz z ojcem i od tego momentu mieszkają wspólnie w suterenach domu przy ul. Tynieckiej 10 (dzielnica Dębniki). Kamienica należała do rodzeństwa Emilii i została wybudowana przez brata Emilii, Roberta Kaczorowskiego. Niestety w 1939 roku wybucha II wojna światowa. Karol senior wraz synem uciekają przed niemieckim atakiem na wschód. Prawdopodobnie po 17 wrześnie 1939, a więc po ataku Rosji na Polskę wracają do Krakowa. Karol, aby móc pozostać w Krakowie podejmuje się pracy zarobkowej. Najpierw pracuuje w restauracji śniadaniowej swojego chrzestnego Jerzego Kuczmierczyka, następnie w kamieniołomie na Zakrzówku i w fabryce sody oczyszczonej Solvay. Niestety w tym okresie, po krótkiej chorobie, w mieszkaniu przy Tynieckiej 10, 18 lutego 1941 roku umiera Karol senior. Karol junior miał go zastać po powrocie z pracy przy stole z niedopitą herbatą. 22 lutego tegoż roku Karol senior spoczął na krakowskim cmentarz przy ul. Rakowickiej przy boku swojej żony Emilii (msze św. pogrzebową odprawioną w cmentarnej kaplicy). Po wielu latach dołączyli do nich syn Edmund Wojtyła (zm. 04.12.1932r. w Bielsku dziś Bielsko-Biała) ekshumowany z bielskiego cmentarza. Rok po śmierci ojca Karol junior wstępuje do tajnego krakowskiego seminarium prowadzonego przez kardynała Sapiehę. Rok po wojnie, w wieku 26 lat zostaje księdzem, aby 32 lata później objąć Stolicę Piotrową jako papież Jan Paweł II.

Dorota Pałosz

Bibliografia:
Boniecki A. (oprac.), Kalendarz życia Karola Wojtyły, Kraków 2000
Burghardt M., Wadowickie korzenie Karola Wojtyły, Wadowice 2013
Dziwisz S., U boku świętego, Kraków 2013
Dziwisz S., Świadectwo, Kraków 2011
Fossard A., Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II, Watykan 1982
Jan Paweł II, Dar i tajemnica, Kraków 1996
Jan Paweł II, Wstańcie, chodźmy!, Kraków 2004
Kwiatkowska H., Wielki Kolega, Kraków 2016
Kindziuk M., Matka Papieża, Kraków 2013
Lecomte B., Pasterz, Kraków 2006
Poniewierski J., Pontyfikat 1978-2005, Kraków 2005
Siwiec-Cielebon, Michał, Wojtyłowie w mundurach i ich wojskowe ścieżki… O dziedzictwie i patriotyzmnie przyczynek do życiorysu, Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny, nr 12, 2009 s7-30.
Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach, Wadowice 2004
Szczypka J., Jan Paweł II. Rodowód, Warszawa 1989
Weigel G., Świadek nadziei, Kraków 2005

Witryny internetowe:
Żak, Andrzej Czesław, Porucznik Karol Wojtyła – ojciec Jana Pawła II w świetle wojskowych źródeł archiwalnych, http://caw.wp.mil.pl/pl/223.html, dostęp: 27.10.2017r.