Karol Józef jr Wojtyła

1920 - 2005

Karol Józef Wojtyła – Jan Paweł II (ur. 18.05.1920 r. w Wadowicach, zm. 02.04.2005r. w Rzymie, Włochy) – święty, papież, kardynał, arcybiskup, profesor doktor habilitowany. Ostatnie z trojga dzieci Karola Wojtyły (wojskowy, 1879-1941) i Emilii z d. Kaczorowskiej (1884-1929), brat Edmunda Wojtyły (lekarza, 1906-1932) i Olgi Marii Wojtyła (1916 r.).

Późniejszy papież Jan Paweł II urodził się 18 maja 1920 roku w wynajmowanym od 1919 roku, przez jego rodziców, mieszkaniu na pierwszym piętrze kamienicy przy wadowickim rynku (nr 2/4, dziś. ul. Kościelna 7) obok kościoła Ofiarowania NMP (dziś Bazylika Mniejsza). Ówczesnym właścicielem tej dziewiętnastowiecznej kamienicy był kupiec żydowski, prezes wadowickiego Kahału oraz radny miejski Chiel Bałamuth (1872 – 1942). Od strony rynku państwo Bałamuth’owie mieli na parterze sklep, a na pierwszym piętrze mieszkanie. Oficynę tej kamienicy (od strony ul. Kościelnej) udostępniali pod wynajmem w formie mieszkań czynszowych. Mieszkanie Państwa Wojtyłów składało się tylko z trzech pomieszczeń: kuchni, sypialni i salonu. Zgodnie z tradycją Karol Józef miał się urodzić w sypialni, a łóżko jego mamy miało stać wtedy pod oknem. Jak sam papież Jan Paweł II wspominał, gdy się urodził mama miała poprosić o otwarcie szeroko okna, aby mogła usłyszeć z kościoła śpiew nabożeństwa majowego. Na rodziców chrzestnych wybrano siostrę i szwagra Emilii: Marię Annę Wiadrowską i Józefa Kuczmierczyka. Chrzest odbył się w pobliskim parafialnym kościele pw. Ofiarowania NMP 20 czerwca 1920 roku, gdzie Karol również przystąpił do Pierwszej Komunii Świętej (25 maja 1929r.) oraz bierzmowania (maj 1938r.). W tym kościele również służy do mszy św. jako ministrant. Śmierć Emilii zbiegła się z przygotowaniami do Pierwszej Komunii Karola, która została wyznaczona na dzień 25 maja. Spoglądając na zdjęcie komunijne Jana Pawła II, wskazuje się szczególnie na jego smutną twarz. Przypomina się również historię, że z powodu śmierci mamy zapomniano o przygotowaniu specjalnego białego komunijnego ubrania dla Karola. W ostatniej chwili kupowano buty, jednakże butów dla chłopców nie udało się już znaleźć. Jan Paweł II do Pierwszej Komunii ostatecznie przystępuje w białych, dziewczęcych bucikach. Tradycja przekazuje również, że po śmieci mamy, tata, Karol senior miał zabrać swoich synów do pobliskiego sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej, a wskazując na cudowny obraz Matki Bożej kalwaryjskiej miał powiedzieć, że „od teraz to będzie twoja mamusia”. Jan Paweł II w Wadowicach spędza swoje pierwsze osiemnaście lat i one nierozerwalnie związane są z jego edukacją. Jako chłopczyk chodzi do ochronki prowadzonej prze ss. Nazaretanki przy ul. Lwowskiej. W latach 1926-1930 jest uczniem męskiej siedmioklasowej Szkoły Powszechnej im. M. Wadowity, mieszczącej się po drugiej stronie kościoła parafialnego w budynku Urzędu Miejskiego. Od 1930 roku jest uczniem renomowanego Państwowego Gimnazjum Męskiego im. M. Wadowity o profilu humanistyczny, gdzie 14 maja 1938 przystępuje do matury zdając ją wyśmienicie. Wśród maturalnych przedmiotów warto wymienić język łaciński czy też klasyczną grekę. Jednakże z maturalnego sukcesu cieszy się już tylko z tatą. Siedem lat wcześniej 4 grudnia 1932 roku umiera jego starszy brat Edmund, który jako lekarz pracując na oddziale zakaźnym szpitala ogólnego w Bielsku (dziś Bielsko-Biała) zaraża się od pacjentki szkarlatyną (płonicą). Karol mocno to przeżył, gdyż trzy lata wcześniej umarła mama Emilia. Wadowicki okres życia Karola Wojtyły naznaczony jest odejściem najbliższych mu osób, ale również nie brak w nim dziecięcej radości oraz młodzieńczego poznawania życia. Pomimo czasu dzielonego pomiędzy szkołę, naukę, posługę ministrancką i pomoc w codziennych obowiązkach ojcu, znajduje również czas na swoje pasje i rekreację. Od najmłodszych lat za sprawą starszego brata ma zamiłowanie do piłki nożnej. Władysław Pollner (kolega z Gimnazjum Edmunda) wspomina, że Edmund zabierał 3-letniego Karola ze sobą na treningi drużyny piłkarskiej i sadzał na stosie uczniowskich czapek, które pełniły funkcję słupków w bramce. Chłopcy również wspólnie chodzili oglądać mecze piłkarskie. Natomiast gimnazjalny kolega Karola, Eugeniusz Mróz wspomina, że Karol był najlepszym bramkarzem w okolicy! Nazywano go „Martyna”, gdyż w tamtym okresie najlepszym polskim bramkarzem był Henryk Martyna (Pogonia Lwów, Legia Warszawa). Oprócz piłki nożnej, braci łączyło również zamiłowanie do górskich wędrówek. Papież Jan Paweł II wspominał, że właśnie dzięki Edmundowi po raz pierwszy zobaczył Tatry podczas wspólnej wycieczki do Doliny Pięciu Stawów. Wspólnie wychodzili również pobliskie Beskidy, a szczególnie w stronę Leskowca. Karol jaku uczeń Gimnazjum wstępuje do Sodalicji Marańskiej działającej w wadowickim Gimnazjum, gdzie będąc sekretarzem, z czasem zostaje jej przewodniczącym. Na okres gimnazjalny przypada również pierwsze zainteresowanie teatrem. Czynnie uczestniczy w przedstawieniach szkolnego teatru dramatycznego. Po raz pierwszy występuje na scenie teatralnej w budynku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” przy dziś. ul. Teatralnej, jak i na scenie w Domu Katolickim przy kościele Ofiarowania NMP. Sięgano wtedy po klasykę dramatu jak np. Antygonę Sofoklesa czy Śluby Panieńskie A. Fredry. Pasji aktorskiej poświęca się również w Krakowie, w okresie studiów współtworząc studencki teatr Studio 39 , a podczas okupacji (od 1941 r.) Teatr Rapsodyczny założony przez znanego dobrze z Wadowic nauczyciela Mieczysława Kotlarczyka (nauczał j. polskiego w gimnazjum prowadzonym przez oo. Karmelitów Bosych w Wadowicach). W wadowickim okresie, dzięki humanistycznemu programowi gimnazjum, jak również zachętom ze strony ojca, zapoznaje się z klasyką literatury polskiej i światowej. Już wtedy biegle włada klasyczną greką i łaciną. Dzięki pomocy Karola seniora poznaje również język niemiecki (ojciec zna go dobrze, gdyż w okresie zaborów pracował jako urzędnik wojskowy). Po zdanej maturze naukę kontynuuje w Krakowie. Razem z ojcem przenoszą się do kamienicy przy ul. Tynieckiej 10 na Dębnikach. W październiku 1938 roku Karol junior rozpoczyna zajęcia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie na kierunki filologia polska. Niestety w wyniku wybuchu II wojny światowej wszystkie polskie szkoły, również UJ zostają zamknięte przez niemieckie władze okupacyjne i Karol, aby móc pozostać w Krakowie musi zacząć pracować. Pierwszą pracą Karola w okresie okupacji jest praca gońca w restauracji śniadaniowej swojego ojca chrzestnego Józefa Kuczmierczyka (szwagier matki) przy ul. Wiślnej w Krakowie, następnie pracuje w kamieniołomie na Zakrzówki i w fabryce sody oczyszczonej Solvay. 18 lutego 1941 roku, w wieku 62 lat, umiera ojciec przyszłego papieża. Karol miał go zastać przy stole z niedopitą herbatą. W październiku 1942 roku Karol rozpoczyna studia na tajnych kompletach Wydziału Teologicznego UJ jako kleryk Seminarium Archidiecezji Krakowskiej mieszczącego się w pałacu Arcybiskupów Krakowskich przy ul. Franciszkańskiej 3, gdzie rok po zakończeniu wojny w wieku 26 lat (1 listopada 1946) w pałacowej kaplicy przyjmuje swoje pierwsze świecenia kapłańskie, jednocześnie broni pracę magisterską pt. Pojęcie środka zjednoczenia duszy z Bogiem w nauce św. Jana od Krzyża. Na miejsce swojej mszy prymicyjnej wybiera kryptę św. Leonarda na wawelskim wzgórzu, gdzie w zaduszki (2 listopada) odprawia trzy msze święte za duszę mamy, taty i brata. Msza prymicyjna Karola mała miejsce również w parafialnym kościele w Wadowicach. Następnie 15 listopada 1946 wyjeżdża na studia do Rzymu na Papieski Uniwersytet Dominikański – Angelicum. 19 czerwca 1948 broni pracę doktorską w której podejmuje również temat duchowości św. Jana od Krzyża: Zagadnienie wiary u św. Jana od Krzyża. W wieku 28 lat wraca do Polski, gdzie w krakowskiej kurii czego na niego skierowanie na pierwszą parafię do pobliskiej Niegowici. Jest tam tylko rok, ale gdy odchodzi z tej parafii otrzymuje świadectwo moralności w którym o 29-letnim kapłanie jego proboszcz ks. Kazimierz Buzała pisze tak: „Wzór kapłana świętego i nieskazitelnego”. Następnie Karol zostaje przeniesiony na dwa lata do swojej drugiej i ostatniej parafii do św. Floriana na karkowskim Starym Kleparzu. I tam organizuje coś co trwa do dzisiaj, duszpasterstwo akademickie i pierwsze wyprawy na kajaki (właśnie za przykładem tych „wypraw kajakowych” i powstałego za sprawą ks. Blachnickiego Ruchu Światło-Życie – oazy Dzieci Bożych, Karol Wojtyła jako papież Jan Paweł II organizuje pierwsze Światowe Dni Młodzieży w 1986 roku w Rzymie). Kilka lat później, w wieku 38 lat, właśnie będąc na takiej wyprawie kajakowej ze studentami otrzymuje informacje, że zostaje mianowany biskupem krakowskim. Konsekracji biskupiej dostępuje w królewskiej katedrze na Wawelu w dniu 28 września 1958 r. Pisano, że tak uroczystego aktu konsekracji katedra na Wawelu jeszcze nie widziała! W międzyczasie (w l. 1952 – 1958) prowadzi dalszą prace naukową, wykładając w krakowskim seminarium oraz na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w Lublinie. Od 1962 roku do 1965 uczestniczy w obradach II Soboru Watykańskiego (od 1964 już jako arcybiskup archidiecezji krakowskiej). Jego udział w tym soborze jest o tyle znamienny, że jako biskup uczestnicy w przygotowaniu decyzji soborowych, a jako papież Jan Paweł II wprowadza je w życie. (Rolę Karola Wojtyły w tej reformie Kościoła Katolickiego w szczególny sposób podkreślił papież Franciszek poprzez kanonizację w jednym dniu papieża, który zwołał sobór Jana XXIII oraz papieża, który tą reformę urzeczywistnił Jana Pawła II). W 1967 roku, w wieku zaledwie 47 lat, Karol Wojtyła zostaje mianowany Kardynałem. Biret kardynalski otrzymuje z rąk błogosławionego już dzisiaj papieża Pawła VI. Jako nominalną kardynalską parafię otrzymuje parafię św. Cezarego z Afryki na rzymski Pallatynie. Kilka lat później, 16 października 1978 roku, zostaje wybrany na 264 następce św. Piotra. Jest pierwszy papieżem nie Włochem od 455 lat. Przyjmuje imię Jana Pawła II. W pierwszej ze swoich encyklik Redemptor Hominis (marzec 1979r.) wyjaśnia swój wybór imienia jako bezpośrednie nawiązanie i kontynuowanie nauczania swoich poprzedników: Jana XXIII i Jana Pawła I. Za myśl przewodnią papieskiego pontyfikatu, uznaje się słowa: Non abbiate paura… – nie lękajcie się: otwórzcie drzwi Chrystusowi! wypowiedziana przez Jana Pawła II, podczas oficjalnego rozpoczęcia pontyfikatu na pl. św. Piotra w Rzymie 22 października 1978 roku. Podobnie postrzega się również treść wspomnianej już pierwszej encykliki Jana Pawła II, gdzie papież precyzuje swoją myśl filozoficzną zwaną personalizmem Karola Wojtyły. Według niej każdy człowiek jest ważny dla Boga, dlatego każdego człowieka powinniśmy traktować szczególnie. Ta myśl przyświecała całemu życiu Karola Wojtyły, a szczególnie w okresie papieskiego pontyfikatu. Jego pontyfikat, trwający blisko 28 lat, był trzecim pod względem długości. Uznaje się, że był to pontyfikat przełomu, który otworzył Kościół Katolicki na świat. Jako papież w podróż zagraniczną wybrał się 104 razy, odwiedzając 129 krajów. Tą wyjątkową pielgrzymkę przez świat zapowiedział już podczas pierwszej wizyty w Polsce w 1979 roku, w przemówienia na placu Zwycięstwa w Warszawie, mówiąc że Papież nie może pozostać więźniem Watykanu. Z tą wizytą wiąże się również powstanie Solidarności oraz upadek komunizmu w Europie dziesięć lat później (1989r.). Polskę odwiedził osiem razy. Pierwszy raz w 1979 roku, a ostatni w 2002 roku. Do Wadowic również często powracał. Swoje rodzinne miasto odwiedził trzykrotnie w 1979, 1991 i w 1999 roku. Szczególnie w pamięci mieszkańców zapadła ostatnia wizyta, kiedy to Jan Paweł II spontanicznie zaczął wspominać miasto swojej młodości oraz dzieciństwo tu spędzone: (…) tu w tym mieście Wadowicach wszystko się zaczęło. I życie się zaczęło, i szkoła się zaczęła, i studia się zaczęły, i teatr się zaczął, i kapłaństwo się zaczęło. (Podczas mowy o tym spotkaniu, nie można pominąć tutaj tych słynnych kremówek!). Jan Paweł II zostawił po sobie ogromną spuściznę naukową i literacką wśród której znajdują się młodzieńcze wiersze, dramaty (Przed sklepem jubilera 1960r., Brat naszego Boga l. 1944-1950r.), jaki i dojrzałe encykliki (Redemptor hominis 1979r., Dives in misericordia 1980r., Laborem exercens 1981r., Slavorum Apostoli 1985r., Dominum et vivificantem 1986r., Redemptoris Mater 1987r., Sollicitudo rei socialis 1987r., Redemptoris missio 1990r., Centesimus annus 1991r., Veritatis splendor 1993r., Evangelium vitae 1995, Ut unum sint 1995, Fides et ratio 1998r., Ecclesia ed eucharistia 2003r. ), listy apostolskich, przemówienia itp. Nie można pominąć również jego książek o charakterze biograficznym: Dar i tajemnica (1996r.), Wstańcie, chodźmy! (2004r.), Pamięć i Tożsamość (2005r.). W nich szczególnie odbija się środowisko i czas dziejowy w którym dorastał i kształtował się charakter przyszłego papieża, a okres ten przypadł na czasy II wojny światowej i na powojenną komunistyczną rzeczywistość. Już podczas trwania jego pontyfikatu, był on określany jako przełomowy. Nie tylko chodziło o otwarcie Kościoła Katolickiego poprzez wprowadzenie decyzji Soboru Watykańskiego II, ale również podkreślano jego zasługi na płaszczyźnie ekumenizmu oraz dialogu z innymi religiami. Papież Jan Paweł II zmarł w opinii świętości 2 kwietnia 2005 roku w Rzymie, o godzinie 21.37. Został beatyfikowany 1 maja 2011 roku, a następnie kanonizowany 27 kwietnia 2014 roku. Pierwotnie jego trumna spoczęła w podziemiach Bazyliki św. Piotra w Watykanie, a następnie od momentu ogłoszenia go błogosławionym znajduje się we wnętrzu watykańskiej Bazyliki w ołtarzu św. Sebastiana. Relikwie św. Jana Pawła II znajdują się również w jego rodzinnej parafii Ofiarowania NMP w Wadowicach, a od 1984 w kamienicy w której się urodził jest Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II, gdzie można oglądać pamiątki z całego jego życia i pontyfikatu.

Dorota Pałosz

Bibliografia:

Boniecki A. (oprac.), Kalendarz życia Karola Wojtyły, Kraków 2000
Burghardt M., Wadowickie korzenie Karola Wojtyły, Wadowice 2013
Dziwisz S., U boku świętego, Kraków 2013
Dziwisz S., Świadectwo, Kraków 2011
Fossard A., Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II, Watykan 1982
Jan Paweł II, Dar i tajemnica, Kraków 1996
Jan Paweł II, Wstańcie, chodźmy!, Kraków 2004
Jan Paweł II, Pamięć i Tożsamość, Kraków 2005
Kwiatkowska H., Wielki Kolega, Kraków 2016
Kindziuk M., Matka Papieża, Kraków 2013
Lecomte B., Pasterz, Kraków 2006
Poniewierski J., Pontyfikat 1978-2005, Kraków 2005
Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach, Wadowice 2004
Szczypka J., Jan Paweł II. Rodowód, Warszawa 1989
Weigel G., Świadek nadziei, Kraków 2005