Emilia Anna Wojtyła

1884 - 1929

Emilia Anna Wojtyła z d. Kaczorowska (ur. 26.03.1884r. w Krakowie, zm. 13.04.1929r. w Wadowicach), żona Karola Wojtyły seniora (wojskowy, 1879-1941), matka Edmunda Wojtyły (lekarza, 1906-1932), Olgi Marii Wojtyła (1916r.) oraz Karola Józefa Wojtyły (papieża, św. Jana Pawła II, 1920-2005).

Niestety niewiele się zachowało o niej informacji. Najczęściej wspomina się o niej w kontekście życia innych członków rodziny, a szczególnie jej syna Karola, późniejszego papieża Jana Pawła II. Emilia Anna Wojtyła urodziła się 26 marca 1884 roku w Krakowie jako piąte z dziewięciorga dzieci (Helena Maria, Olga Marianna, Feliks Rudolf, Wiktora Stefania, Anna Maria, Robert, Rudolfina, Anna Joanna) Feliksa Kaczorowskiego (rymarza, 1854-1908r.) i Anny Marii z d. Scholz (1853-1897r.), ochrzczona została 15 kwietnia w parafii św. Mikołaja przy ul. Kopernika, a jako adres zamieszkania podano ul. Starowiślną 16. Rodzina Kaczorowskim wywodziła się z Michałowa na Zamojszczyźnie. Jednakże rodzice poznali się w Białej, skąd pochodziła Anna Maria Scholz, tam się pobrali w 1875 roku i mieszkali przez kilka lat (tam na świat przyszli: Helena, Olga, Feliks Rudolf i Maria). Około 1883 roku przenieśli się do Krakowa. Emilia posiadała również przyrodnie rodzeństwo (brata i trzy siostry), gdyż po śmierci Anny, Feliks ponownie się ożenił z Joanną Anton z Białej. Według Spisu ludności miasta Krakowa z 1890 i z 1900 roku Kaczorowscy mieszkali przy ul. Smoleńsk 15/63, a jako znajomość języków wymienia się polski i niemiecki. Feliks Kaczorowski był rymarzem, ale również prowadził w Krakowie prywatny zakład z powozami (również przy ul. Smoleńsk), który po jego śmierci przejął syn Robert, ale już przy ul. Zwierzynieckiej. Emilia naukę rozpoczęła w 1890 roku w wieku 6 lat i prawdopodobnie uczęszczała do szkoły wydziałowej przy klasztorze Córek Bożej Miłości w Krakowie. Bardzo wcześnie straciła swoich rodziców. Mama zmarła, gdy Emilia miała lat 13, tata odszedł, gdy 24 lata. Według pięknej tradycji Emilia miała poznać swojego przyszłego męża w jednym z krakowskich kościołów. Karol senior przebywał wtedy w Krakowie jako żołnierz 56. Pułku Piechoty armii austryjackiej. Ślub odbył się 10 lutego 1906 roku w garnizonowym kościele św. Piotra i Pawła w Krakowie przy ul. Grodzkiej. W odpisie metryki ślubu Emilii z 27 września 1906 roku, Karol Wojtyła senior występuje jako podoficer rachunkowy. Ślubu nowożeńcom udzielał kapelan wojskowy Kazimierz Plachedko, a na świadków wybrano szwagra Emilii Józefa Kuczmierczyka i ojca panny młodej Feliksa Kaczorowskiego. Koszary im. Cesarza Franciszka Józefa w których pracował Karol senior mieściły się przy ul. Rajskiej w Krakowie, natomiast mieszkania służący tam żołnierze wynajmowali indywidualnie. Wojtyłowie kolejno mieszkali we wsi Krowodrza pod Krakowem, a następnie w samym Krakowie przy ul. Felicjanek i Kościuszki. W 1913 roku Karol senior zostaje przeniesiony do wojskowej służby urzędniczej (jako sierżant-aspirant) i wraz z rodziną zostaje skierowany do Wadowic, gdzie swoją siedzibę ma Wojskowa Komisja Uzupełnień 56. Pułku Piechoty w której rozpoczyna pracę. Na początku mieszkają na przeciwko koszar przy ul. Lwowskiej 257 w jednopokojowym mieszkaniu. Od 19 listopada 1914 roku do października 1915r. przebywa wraz z mężem i synem na Morawach w Mährisch Weisskirchen (dzis. Hranice k. Ostrawy). Ich pobyt tam związany jest z ogólną mobilizacją wojsk austro-węgierskich w związku z ofensywą rosyjską. Pod koniec 1915 roku Wojtyłowie wracają do Wadowic i już rok później 7 lipca 1916 roku w Białej (dziś Bielsko-Biała), prawdopodobnie w mieszkaniu swoich krewnych, Emilia urodziła Olgę Marię, która zmarła po szesnastu godzinach. Jako przyczynę śmierci wskazano „zachłyśniecie się wodami płodowymi”. Dziewczynka została pochowana 9 lipca na cmentarzu przy parafialnym kościele w Białej lub Wadowicach. Dokładne miejsce pochówku nie jest znane. Według dalszych domysłów prawdopodobnie córce nadała imię po nieżyjącej już wówczas swojej starszej siostrze Oldze Kaczorowskiej (1879-1902r.), która odeszła gdy Emilia miała zaledwie 18 lat. Zgodnie z relacją wadowickiej sąsiadki Emilii, M. Kaczorowej, Emilia miała często wspominać o zmarłej córce. 1 listopada 1918 roku Karol senior zostaje polskim żołnierzem, a w Wadowicach na kanwie 56. Pułku Piechoty armii austriackiej powstaje 12. Pułk Piechoty Ziemi Wadowickiej. Ostatecznie Państwo Wojtyłowie przenieśli się do wynajmowanego mieszkania przy wadowickim rynku (nr 2/4, dziś. ul. Kościelna 7) prawdopodobnie w 1919 roku, gdzie rok później 18 maja 1920 roku przyszło na świat trzecie dziecko Emilii, Karol Józef (późniejszy papież Jan Paweł II). Ciąża od początku była zagrożona, ze względu na słaby stan zdrowia Emilii. Istnieją przesłanki, że dla dobra życia matki wadowicki ginekolog i położny Jan Moskała sugerował aborcję. Ostatecznie opieki nad ciężarną Emilią podjął się lekarz wojskowy Samuel Taub, który doprowadził do szczęśliwego rozwiązania. Na rodziców chrzestnych wybrano siostrę i szwagra Emilii: Marię Annę Wiadrowską i Józefa Kuczmierczyka (wdowiec po Oldze Marii i Helenie Marii z d. Kaczorowskie). Sąsiadka Wojtyłów – Pani Helena Szczepańska – wspominała, że Emilia znosiła wózek z dzieckiem na zielone podwórze przed jej kamienicą, gdzie siadała przy studni. Często również oddawała jej pod opiekę małego Karola, gdy musiała przygotować obiad lub wyjść po zakupy. W opiece nad bratem pomagał również starszy syn Edmund. Małym Karolkiem czasami opiekowały się również siostry Nazaretanki, które przy ulicy Lwowskiej prowadziły wówczas ochronkę. Wadowickie sąsiadki, Maria Kaczorowa i Helena Szczepańska, wspominały Emilię jako osobę dyskretną, nie opowiadającą o tym co się dzieje w domu, postrzegano ją również jako damę. Franciszek Zadora, prowadzący w podwórzu oficyny kamienicy państwa Błamuth pracownie introligatorską wspominał, że Emilia: „Była szczupłą osobą, uśmiechniętą, bardzo miła”. Natomiast Jan Paweł II mamę pamiętał, jako osobę chorą. Sąsiadka Wojtyłów, M. Kaczorowa wspominała, że Emilię wynoszona w leżaku na balkon, gdzie zajmowała się szyciem i cerowaniem. W wyniku choroby żony, w 1927 roku, Karol senior przechodzi na emeryturę, aby zając się domem. Emilia Wojtyła zmarła w wieku 45 lat (13 kwietnia 1929 roku) w wynajętym przez rodzinę wadowickim mieszkaniu w kamienicy na pierwszym piętrze, przy obecnej ul. Kościelnej 7. Nie znamy dokładnej przyczyny jej śmierci. W akcie zgonu Emilii zapisano zapalenie mięśnie sercowego oraz niewydolność nerek. Sąsiadka M. Kaczorowa wspominała, że Emilia chorowała na długo przed śmiercią (cierpiała m.in. na bezwład nóg) oraz że opuściła dom na okres leczenia. Po porady lekarskie wyjeżdżała również do Krakowa. Pogrzeb odbył się w wadowickiej farze pw. Ofiarowania NMP 16 kwietnia 1929 roku, a prowadził go ks. Leonard Prochownik. Dnia następnego 17 kwietnia przewieziono trumnę na krakowskim cmentarz przy ul. Rakowickiej, gdzie Emilia Wojtyła spoczęła w rodzinnym grobowcu. Po wielu latach dołączyli do niej mąż Karol Wojtyła senior (zm. 18.02.1941 w Krakowie) oraz syn Edmund Wojtyła (zm. 04.12.1932r. w Bielsku dziś Bielsko-Biała) ekshumowany z bielskiego cmentarza. Jej śmierć zbiegła się z przygotowaniami do Pierwszej Komunii Karola, która została wyznaczona na dzień 25 maja. Spoglądając na zdjęcie komunijna Jana Pawła II, wskazuje się szczególnie na jego smutną twarz. Przytacza się również historię, że z powodu śmierci mamy zapomniano o przygotowaniu specjalnego białego komunijnego ubrania dla Karola. W ostatniej chwili kupowano buty, jednakże butów dla chłopców nie udało się już znaleźć. Późniejszy papież Jan Paweł II do Pierwszej Komunii ostatecznie przystępuje w białych, dziewczęcych bucikach. Tradycja przekazuje również, że po śmieci mamy, tata, Karol senior miał zabrać swoich synów do pobliskiego sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej, a wskazując na cudowny obraz Matki Bożej kalwaryjskiej miał powiedzieć, że „od teraz to będzie twoja mamusia”. W pamięci Jana Pawła II Emilia zachowała się jako osoba ciepła, opiekuńcza, a co najważniejsze przedwcześnie zmarła. Pamięci mamy poświecił jeden ze swoich młodzieńczych wierszy Matka (1939r.). Po latach również wspomina, że jego mama marzyła, aby mieć dwóch synów, jeden aby został lekarzem drugi księdzem. I rzeczywiście tak się stało. Starszy syn Edmund zostaje lekarzem. Czternaście lat młodszy od brata Karol zostaje księdzem.

Bibliografia:
Boniecki A. (oprac.), Kalendarz życia Karola Wojtyły, Kraków 2000.
Burghardt M., Wadowickie korzenie Karola Wojtyły, Wadowice 2013.
Dziwisz S., U boku świętego, Kraków 2013.
Dziwisz S., Świadectwo, Kraków 2011.
Fossard A., Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II, Watykan 1982.
Jan Paweł II, Dar i tajemnica, Kraków 1996.
Jan Paweł II, Wstańcie, chodźmy!, Kraków 2004.
Kwiatkowska H., Wielki Kolega, Kraków 2016.
Kindziuk M., Matka Papieża, Kraków 2013.
Lecomte B., Pasterz, Kraków 2006.
Poniewierski J., Pontyfikat 1978-2005, Kraków 2005.
Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004.
Szczypka J., Jan Paweł II. Rodowód, Warszawa 1989.
Weigel G., Świadek nadziei, Kraków 2005.

Witryny internetowe:
Modlitwa zawierzenia Jana Pawła II, Kalwaria Zebrzydowska, 19.08.2002, treść zamieszczona na stronie: https://stacja7.pl/modlitwa/modlitwa-zawierzenia-jana-pawla-ii-kalwaria-zebrzydowska-19-08-2002/, stan z dnia 26.10.2017r.

Dorota Pałosz