Edmund Wojtyła

1906 - 1932

Edmund Wojtyła (ur. 27.08.1906 r. w Krakowie, zm. 1932 r. w Bielsku dziś Bielsko-Biała), lekarz, najstarszy z trójki dzieci Karola Wojtyły (1879-1941) i Emilii z d. Kaczorowskiej (1884-1929r), brat Olgi Marii Wojtyła (07.07.1916) oraz Karola Józefa Wojtyły (papieża, św. Jana Pawła II, 1920 – 2005).

Niestety niewiele zachowało się o nim informacji. Edmund urodził się w Krakowie 27 sierpnia 1906 roku. Spis ludności Krakowa z 1910 roku, jako miejsce jego urodzenia wskazuje dokładnie wieś Krowodrza pod Krakowem. W 1913 roku jego ojciec Karol senior zostaje przeniesiony do wojskowej służby urzędniczej (jako sierżant-aspirant) i wraz z rodziną zostaje skierowany do Wadowic, gdzie swoją siedzibę ma Wojskowa Komisja Uzupełnień 56. Pułku Piechoty w której rozpoczyna pracę. Na początku mieszkają na przeciwko koszar przy ul. Lwowskiej 257 w jednopokojowym mieszkaniu. W roku szkolnym 1913/1914 Edmund jest notowany jako uczeń II klasy szkoły im. Stanisława Jachowicza w Wadowicach jako syn Karola, podoficera rachunkowego. Od 10 listopada 1914 roku do 30 października 1915r. przebywa wraz z rodzicami na Morawach w Mährisch Weisskirchen (dzis. Hranice k. Ostrawy), co odnotowano w wadowickich katalogach szkolnych. Ich pobyt tam związany jest z ogólną mobilizacją wojsk austro-węgierskich w związku z ofensywą rosyjską. Po powrocie do Wadowic Edmund kontynuuje naukę w szkole im. S. Jachowicza, gdzie rok później uzyskuje promocję do klasy piątej (pierwszej klasy gimnazjalnej). Dalsze jego losy nie są jasne. Istnieją świadectwa, że być może nie rozpoczął on od razu nauki w Państwowym Gimnazjum Męskim im. M. Wadowity w Wadowicach. Kolega z gimnazjalnej ławki Edmunda Władysław Pollner wspomina, że rozpoczął on później naukę niż wszyscy, bo „poszedł do szkoły kadeckiej znajdującej się koło Wiednia”. Jako szkołę w której się kształcił biografowie wskazują Niższe Wojskowe Gimnazjum Realne w Mährisch Weisskirchen. Jednakże brakuje ku temu dowodów. Według dalszej relacji w tym okresie miał odwiedzać rodziców w Wadowicach ubrany w austriacki mundur kadecki, a na stałe przeprowadzić się do Wadowic już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (1918). Był oceniany jako bardzo dobry i zdolny uczeń. Ostatecznie do matury przystępuje w wadowickim Gimnazjum w 1924r. W latach 1924-1929 odbywa studia na Uniwersytecie Jagielloński na Wydziale Lekarskim mieszkając na prywatnych stancjach. W późniejszym okresie mieszka również w bursie studenckiej przy ul. Garbarskiej 7. Jest bardzo dobrym studentem, ale zalegający z opłatami za studia. W okresie studiów należy do samopomocowej organizacji Akademickiego Koła Wadowiczan. W pamięci młodszego brata Karola (papieża Jana Pawła II) zachowała się piękna tradycja, że Emilia marzyła, aby mieć dwóch synów, jeden aby został lekarzem, a drugi księdzem. I rzeczywiście tak się stało. Starszy syn Edmund zostaje lekarzem. Czternaście lat młodszy od brata Karol zostaje księdzem. Praktyki studenckie Edmund odbywał w powstałym w 1896 wadowickim Szpitalu Powszechnym mieszczącym się przy obecnej ul. Karmelickiej. Na wakacje wracał do rodzinnego domu. Udzielał się chętnie w społecznym życiu Wadowic oraz pomagał mamie w opiece nad młodszym bratem. Występował w wadowickim teatrze „Jagiellonka”. Sąsiad Wojtyłów Franciszek Zadora wspomina, że Edmund często opiekował się bratem i zabierał go m.in. na wadowickie planty (bawiono się również na bulwarach nad pobliską Skawą), gdzie dzieci gromadziły się, aby grać w piłkę. Edmund był bramkarzem w drużynie juniorów sekcji piłki nożnej wadowickiego Klubu Sportowego „Polonia” (w l. 1919-1921 jako KS „Czarni”). Władysław Pollner wspomina również, że Mundek (bo w taki zadrobniały sposób rodzice nazywali Edmunda) zabierał trzyletniego Karola ze sobą na treningi drużyny piłkarskiej i sadzał na stosie uczniowskich czapek, które pełniły funkcję słupków w bramce. Chłopcy również wspólnie chodzili oglądać mecze piłkarskie. Oprócz piłki nożnej, łączyło ich również zamiłowanie do górskich wędrówek. Papież Jan Paweł II wspominał, że właśnie dzięki Edmundowi po raz pierwszy zobaczył Tatry podczas wspólnej wycieczki do Doliny Pięciu Stawów. Wspólnie wychodzili w pobliskie Beskidy, a szczególnie w stronę Leskowca. Edmund, 28 maja 1930 roku z wyróżnieniem kończy studia i uzyskuje tytuł „doktora wszech nauk lekarskich”. Jako temat pracy magisterskiej wybiera „Efekty i następstwa choroby wieńcowej”. W promocji doktorskiej w Collegium Maius uczestnicy jego ojciec Karol senior oraz dziesięcioletni brat Karol. (Papież Jan Paweł II wspomina o tym wydarzeniu 1983 roku, gdy właśnie w Collegium Maius odbiera doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego). Następnie w szpitalu św. Ludwika w Krakowie na oddziale dziecięcym odbywa kilkumiesięczne praktyki. Ostatecznie z dniem 1 kwietnia 1931 roku obejmuje stanowisko lekarza sekundariusza na oddziale zakaźnym Powszechnego Szpitala Miejskiego w Bielsku (dziś Bielsko-Biała). W Bielsku poznaje również swoją przyszłą narzeczoną Jadwigę Urbanównę. Wśród zawodowych zainteresowań Edmunda, wymienia się medycynę socjalną jak i pediatrię. Z relacji pielęgniarek wynika, że chcąc umilić małym pacjentom pobyt w szpitalu odgrywał przed nimi teatrzyk. Odwiedzający go często młodszy brat być może z czasem starał się go naśladować. Szczególnie, że Karol senior wraz z młodszym synem, co niedzielę starali się odwiedzać Edmunda w Bielsku. Poświęcenie pracy zawodowej, a szczególnie opiece nad pacjentem, wskazuje się na przyczynę przedwczesnej śmieci młodego lekarza. Edmund zmarł 4 grudnia 1932 roku, w wieku 26 lat, zaraziwszy się od swojej pacjentki śmiertelną wtedy chorobą szkarlatyną (płonicą). Pogrzeb odbył się 6 grudnia (nabożeństwo żałobne odprawiono również 12 grudnia w kościele OO. Kapucynów w Krakowie), a został pochowany na bielskim cmentarzu. Jak wielkie wrażenie na społeczeństwie bielskim wywarła śmierć młodego lekarza, może świadczyć fakt, iż stała się ona przedmiotem posiedzenia Rady Miejskiej miasta Bielska w 1932 roku. Pogrzeb Edmunda opisano również w miejscowej prasie, gdzie wspomniano o licznych przemowach i udziale Chóru Towarzystwa Teatru Polskiego w Bielsku. Podziękowania za pomoc i udział w pogrzebie Karol senior wraz z młodszym synem zamieścili na łamach Ilustrowanego Kuriera Codziennego. Po wielu latach, trumnę Edmunda przeniesiono do rodzinnego grobowca na krakowskim cmentarzu przy ul. Rakowickiej, gdzie wcześniej już zostali złożeni jego rodzice (Emilia Wojtyła, zm. 13.04.1929 r., Karol Wojtyła senior, zm. 18.02.1941 r.).

Bibliografia:

Boniecki A. (oprac.), Kalendarz życia Karola Wojtyły, Kraków 2000.
Burghardt M., Wadowickie korzenie Karola Wojtyły, Wadowice 2013.
Dziwisz S., U boku świętego, Kraków 2013.
Dziwisz S., Świadectwo, Kraków 2011.
Frossard A., Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II, Watykan 1982.
Gajczak R.A., Sercu najbliższe. Szkice z lat młodzieńczych Karola Wojtyły – Jana Pawła II, Kraków 1987.
Jan Paweł II, Dar i tajemnica, Kraków 1996.
Jan Paweł II, Wstańcie, chodźmy!, Kraków 2004.
Kwiatkowska H., Wielki Kolega, Kraków 2016.
Kindziuk M., Matka Papieża, Kraków 2013.
Lecomte B., Pasterz, Kraków 2006.
Poniewierski J., Pontyfikat 1978-2005, Kraków 2005.
Szczypka J., Jan Paweł II. Rodowód, Warszawa 1989.
Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004, s 272.
Weigel G., Świadek nadziei, Kraków 2005.

Witryny internetowe:

Edmund i Karol, rozmowa z kard. S. Dziwiszem ks. Paweł Danek, “Niedziela”, 14/28, s.14-15., http://www.niedziela.pl/artykul/85087/nd/Edmund-i-Karol Dostęp: 27.10.2017r.

Dorota Pałosz