Henryk Franciszek Taub

1898 - 1919

Taub Henryk Franciszek (1898-1919) – podoficer 12 pułku piechoty, zginął w walkach o Śląsk Cieszyński

Urodził się w Strzyżowie 12 grudnia 1898 r. w żydowskiej rodzinie Samuela Tauba (1869-1933) i Friedy (Fradly) Marii Taub z domu Rand (1879-1958). Miał starszą siostrę – Normę (Musię) (1896-1955), dr wszech nauk lekarskich, żonę malarza i rzeźbiarza Zbigniewa Pronaszki (1885-1958).

Ojciec, doktor wszech nauk lekarskich i oficer 20 pułku Landwehry ze Stanisławowa, przeniósł się wraz z rodziną do Wadowic w 1915 r. i osiadł na stałe w mieście jako pierwszy żydowski lekarz. Samuel Taub, był postacią znaną i szanowaną, nie tylko w społeczności żydowskiej miasta. Był m.in. prezesem stowarzyszenia charytatywnego “Bikur Choim”, którego działalność polegała na niesieniu pomocy lekarskiej ubogim pacjentom. Zmarł 3 lutego 1933 r. i został pochowany na wadowickim cmentarzu żydowskim.

Po wybuchu wojny Henryk już w 1914 r. chciał wstąpić do Legionów, ale ze względu na wiek go nie przyjęto. W dwa lata później, po maturze w wadowickim gimnazjum (klasa prof. J. Heczko), został powołany do służby w armii austro-węgierskiej i w szeregach 20 pułku piechoty walczył na froncie włoskim. Pod koniec 1918 r. zgłosił się ochotniczo do służby w odrodzonym Wojsku Polskim i został przydzielony w stopniu podporucznika do 12 pułku piechoty w garnizonie w Wadowicach.

23 stycznia 1919 r. wojska czechosłowackie dokonały agresji na Śląsk Cieszyński. Siłom czeskim – 16 tysiącom żołnierzy, pociągowi pancernemu i artylerii – Polacy przeciwstawili początkowo nieliczne improwizowane siły ochotnicze w sile 1,5 tysiąca ludzi, dowodzone przez płk. Franciszka Latinika. 24 stycznia Czesi zajęli Karwinę, Suchą Górną i Jabłonków a dwa dni później, o świcie 26 stycznia w rejonie Zebrzydowic i Kończyc Małych agresorzy zaatakowali 60-osobowy oddział pod dowództwem kpt. Cezarego Hallera. Do ciężkich walk doszło w obronie dworca w Zebrzydowicach. Pluton 12 pułku, którym dowodził ppor. Henryk Taub, osłaniał odwrót rozbitych sił Hallera (sam kapitan zmarł w wyniku odniesionych ran w Kończycach Małych). Podczas walk o dowrzec Taub został ciężko ranny. Przyczyny jego śmierci nie są do końca jasne. Według jednych źródeł Taub zmarł 26 stycznia na skutek odniesionych ran w szpitalu w Boguminie, według innych został dobity przez Czechów bagnetami na miejscu walk. Ppor. Taub został pochowany na cmentarzu w Orłowej.

Nazwisko Tauba zostało błędnie podane na tablicy pamiątkowej żołnierzy 12 pułku poległych i pomordowanych w Stonawie. W południe 26 stycznia 1919 r. Czesi uderzyli na Stonawę, gdzie stoczyli bój z żołnierzami wadowickiej dwunastki. Dokonali tam mordu na 20 polskich żołnierzach (tzw, “mord w Stonawie”), zabijając ich bagnetami i kolbami karabinów.

Po zajęciu Zaolzia przez Polskę w 1938 r. pojawiła się idea ekshumacji zwłok ppor. Tauba i przeniesienia ich na wadowicki kirkut. Jej orędownikiem był Związek Żydów Uczestników Walk o Niepodległość Polski. Projekt zrealizowano 16 kwietnia 1939 r. a uroczystość została szczegółowo zrelacjonowana w dzienniku “Chwila” z 17 kwietnia. Trumna ze zwłokami ppor. Jechała na lawecie armatniej w “powodzi wieńców od rozmaitych organizacji żydowskich oraz delegacji wojskowych”. Konduktowi żałobnemu, który ruszył od dworca, towarzyszył pluton honorowy 12 pułku piechoty. “Modły żałobne nad trumną odmówił naczelny rabin wojska polskiego mjr [Baruch] Steinberg, po czym “El Male Rachmim” zaintonował nadkantor synagogi krakowskiej Schachter”. Za trumną Tauba szła jego rodzina – owdowiała przed pięciu laty matka i siostra z mężem, delegacje wojska, z zastępcą komendtanta miasta płk Mordarskim i komendantem miejscowego PKU płk Sękarą na czele, wicestarosta dr Wyrzykowski, prezese Sądu Okręgowego Maciełowski, burmistrz miasta Władysław Bernhardt oraz reprezenacje organizacji i instytucji ze sztandarami i wieceńcami. Na cmentarzu przemawiali: rabin dr Baruch Steinberg, płk Mordarski i Hader w imieniu Żydowskiego Związku Kombatantów pan Hader z Krakowa. “Jako ostatni mowę wygłosił reprezentant miejscowego kahału dr Wilhelm Kluger, po czym zagrała trąbka żołnierska i trumnę ze zwłokami błp. ppor. Henryka Tauba złożono w honorowym grobie.

Bibliografia

K. Iwańska, Cmentarz żydowski w Wadowicach, “Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 9, 2005, s. 108-109.

K. Iwańka, Dzieje i kultura Żydów w Wadowicach w latach 1864-1945, Kraków 2016.

K. Iwańska, Życie społeczne i kulturalne Żydów wadowickich w dwudziestoleciu międzywojennym, “Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 9, 2005, s. 49.

E. Kotowiecki, Wadowicccy lekarze, Wadowice 1996, s. 122.

M. Siwiec-Cielebon, Historia wspólna czy równoległa? Polacy – Żydzi – Ziemia Wadowicka 1918-1939 (Zarys problematyki), “Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 9, 2005, s. 19.

G. Studnicki, Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004, s. 251.

G. Studnicki, Pierwsza wśród równych. Dziej Gimnazjum i Liceum w Wadowicach, Wadowice 1991, s. 352.

Żydzi bojownicy o Niepodległość Polski, red. N. Getter, J. Schall, Z. Schipper, Lwów 1939, s. 78.

(Marcin Witkowski)