Stanisław Antoni Sopicki

1903 - 1976

Stanisław Antoni Sopicki (1903-1976) – dziennikarz, polityk chadecki, działacz niepodległościowy i emigracyjny.

Ur. 1 października 1903 r. w Wadowicach, syn Andrzeja i Karoliny z Nikliborców, mąż Heleny z Pruszyńskich – zmarłej tragicznie podczas katastrofy kolejowej w Barwałdzie Średnim w 1944 r.

W latach 1913-21 uczęszczał do wadowickiego gimnazjum. W 1920 r. walczył jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. Po ukończeniu gimnazjum podjął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, na kierunku historia (1921-26). Wtedy też zaangażował się w działalność stowarzyszeń studenckich. Rozpoczął także przygodę dziennikarską współpracując z dziennikiem „Głos Narodu”. W 1926 r. opublikował swą pierwszą broszurę o charakterze politycznym „Sprawa żydowska w Polsce ze stanowiska Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji”.

Od końca lat 20. odgrywał ważną rolę w ruchu chadeckim. W 1929 r. przeniósł się do Warszawy, do redakcji „Rzeczypospolitej”, prowadząc dział polityczny. Wkrótce włączono go do Rady Naczelnej Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji (PSChD). W 1934 r. został wybrany do Zarządu Wojewódzkiego PsChD w Krakowie. Blisko współpracował z Wojciechem Korfantym. Pod koniec 1935 r. objął redakcję chadeckiego organu „Przyszłość”, wydawanego w Katowicach, kierował także działem politycznym wydawanej tamże „Polonii”. Po zjednoczeniu chadecji z innymi ugrupowaniami został członkiem Zarządu Głównego Stronnictwa Pracy (SP). Za działalność polityczną dwukrotnie został skazany na areszt (w zawieszeniu) i grzywnę.

Po wybuchu wojny na krótko zatrzymał się w Wadowicach, następnie osiadł w Krakowie biorąc udział w pracach konspiracyjnych z ramienia SP. W 1940 r. przez Gorlice, następnie Budapeszt, Belgrad, Saloniki, Hajfę i Kair przedostał się do Wlk. Brytanii i wszedł w kontakt z rządem emigracyjnym. Początkowo opracowywał ekspertyzy dla ministerstwa spraw wewnętrznych, następnie współpracował z londyńskimi dziennikami wydawanymi po polsku (m.in. „Dziennik Polski”, którego został redaktorem), inicjował pomoc dla Polaków w ZSRR. Najczęściej publikował pod pseudonimem Karol Leskowiec. Wydawał także broszury polityczne (np. „Ku federacji z Czechosłowacją” z 1941 r.). W 1942 r. prezydent Raczkiewicz mianował go członkiem Rady Narodowej RP. Jako polityk opowiadał się m.in. za utrzymaniem przedwojennej wschodniej granicy Polski. W rządzie T. Arciszewskiego (od końca listopada 1944 r.) objął tekę ministra odbudowy i administracji publicznej.

Po zakończeniu wojny pozostał na emigracji, był przeciwnikiem ugody z komunistycznym ośrodkiem władzy w Polsce. Aktywnie uczestniczył w pracach mających na celu pogodzenie rywalizujących odłamów emigracji londyńskiej. Brał także udział w europejskich zjazdach chadecji. Pozostawał aktywny w pracy publicystycznej.

Zmarł 11 lutego 1976 r. w Londynie. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Wadowicach, prochy do Polski sprowadził syn Jan, notariusz.

Bibliografia:

Dymarski M., Stanisława Sopickiego dziennik londyński 1943–1944, „Przegląd Polonijny” 1998, nr 2.

Friszke A., Życie polityczne emigracji, Warszawa 1999.

Habielski R., Życie społeczne i kulturalne emigracji, Warszawa 1999.

Hładkiewicz W., Elita polityczna emigracji polskiej w Londynie 1945–1972, Zielona Góra 1995

Kwiatek A., Listy Wojciecha Korfantego do redaktora Stanisława Sopickiego (13 XI 1938 – 16 II 1939), „Studia Śląskie” 1979, t. 35, s. 269-299.

Przybylski H., Chrześcijańska Demokracja i Narodowa Partia Robotnicza w latach 1926–1937, Warszawa 1980.

Studnicki G., Cmentarz parafialny w Wadowicach, Wadowice 1997.

Turowski K., Historia ruchu chrześcijańsko-demokratycznego w Polsce, Warszawa 1989.

Wolsza T., Działalność polityczna i poglądy Stanisława Sopickiego (1941–1976), w: Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały, t. IV, Warszawa 1999.

Krzysztof Koźbiał, Instytut Europeistyki UJ