Jan Sarnicki

1904 - 1985

Jan Sarnicki (1904-1985) – żołnierz, geograf, nauczyciel wadowickiego gimnazjum

Ur. 22 grudnia 1904 r. w Brzesku, jako syn Marii i Karola – nauczyciela ludowego. W 1914 r. rodzina Sarnickich przeniosła się do krewnych w Wadowicach a jego ojciec znalazł zatrudnienie w szkole męskiej nr 1 a następnie w szkole im. Jachowicza. W 1915 r. podjął naukę w wadowickim gimnazjum kontynuując ją w trudnym czasie wojny. Będąc harcerzem zgłosił się ochotniczo w sierpniu 1920 r. do służby wojskowej w Krakowie uzyskując przydział do batalionu harcerskiego 201 pułku piechoty. Po przeszkoleniu został wysłany na front biorąc udział, po bitwie warszawskiej, w działaniach pościgowych za bolszewikami między Ostrołęką a Grodnem i na Wołyniu. Naukę w gimnazjum ukończył w 1923 r.

Studia rozpoczął na Uniwersytecie Jagiellońskim, pierwotnie na Wydziale Lekarskim, po roku przeniósł się na Wydział Filozoficzny wybierając jako cel swoich studiów geografię. Zapoznawał się także z wiedzą geologiczną. Wtedy też rozwinęły się w nim zainteresowania plastyczne, ćwiczył umiejętność odręcznego rysunku, tworzenia diagramów i map plastycznych. Należał do Koła Geografów aktywnie uczestnicząc w wyjazdach naukowych w Gorgany i Beskidy. Studia ukończył w 1929 r. Prowadził badania w ramach pracy doktorskiej „Karpaty Zachodnie w świetle wysokości względnych”, lecz mimo uzyskania dwóch pozytywnych recenzji rozprawy nie uzyskał stopnia doktora z powodu niezaliczenia egzaminu z filozofii. Po egzaminie z 1933 r. posiadał kwalifikacje do nauczania w szkołach średnich.

Od 1931 r. pracował jako nauczyciel gimnazjalny w Wilnie, w 1933 r. powrócił do Wadowic znajdując zatrudnienie w miejscowym gimnazjum. Z powodu niskiego wynagrodzenia dorabiał jako rysownik map plastycznych i blokdiagramów drukowanych w Krakowie i Lwowie (grupa Babiej Góry, Gorce, Beskid Wyspowy, Czarnohora). Umiejętności te rozwijał także w okresie późniejszym. W kolejnym roku uzyskał stałe zatrudnienie w gimnazjum, w którym był także opiekunem kół uczniowskich i popularyzatorem wycieczek górskich. Był m.in. nauczycielem Karola Wojtyły. W 1937 r. poślubił Marię Grüner, wadowiczankę, późniejsza nauczycielkę gimnazjum wadowickiego.

Zmobilizowany tuż przed wybuchem II wojny światowej do 12 pułku piechoty brał udział w szlaku bojowym pułku, ostatecznie po 17 września udało mu się przedostać na Węgry gdzie był internowany w Eger i Högyesz, następnie znalazł się we Francji, m.in. w pirenejskim Idron. W całym tym okresie tworzył liczne akwarele. Bez powodzenia próbował się przedostać do Wlk. Brytanii aby wstąpić w szeregi polskiej armii. Pod koniec września 1943 r. podczas próby przedostania się do Andory został aresztowany przez Gestapo. W styczniu 1944 r. stał się więźniem obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, gdzie przebywał do 11 kwietnia 1945 r.

Po zakończeniu wojny powrócił do Wadowic i gimnazjum. W dalszym ciągu tworzył pomoce naukowe pomocne w nauczaniu geografii i geologii. Przylgnęło do niego przezwisko „Cyrul”. We wspomnieniach był przedstawiany jako nauczyciel wymagający, znakomity dydaktyk, wybitny umysł potrafiący uatrakcyjnić zajęcia pięknymi rysunkami i przekrojami geologicznymi. Na jego stanie zdrowia odbijały się wojenne doświadczenia, nie bez znaczenia było także nieudane małżeństwo. W 1969 r. przeszedł na emeryturę i przeniósł się do Bielska-Białej. W 1984 r. uhonorowano go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Zmarł w Bielsku-Białej 25 stycznia 1985 r. i tam jest pochowany.

Bibliografia:

Alexandrowicz S. W., Jan Sarnicki – nauczyciel, geograf, twórca map plastycznych, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny” 2009, nr 12, s. 171-23231.

Alexandrowicz S. W., Jan Sarnicki – profesor gimnazjum i liceum w Wadowicach, w:  Prace Komisji Historii Nauki PAU, red. A. Pelczar, Kraków 2010, s. 319-348.

J. Kotlarczyk, Nasza Klasa w naszej starej budzie i my potem, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny” 2012, nr 15, s. 137-174.

Rauch Z., Wspomnienie o Profesorze Janie Sarnickim (1904-1985), „Przebudzenie” 2004, nr 4, s. 38-39.

Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004.

Krzysztof Koźbiał (Instytut Europeistyki, Uniwersytet Jagielloński)