Karol Pustelnik

1918 - 2010

Karol Pustelnik (1918 – 2010) – artysta malarz

Urodził się 9 kwietnia 1918 r. we Frydrychowicach koło Wadowic. Ukończył szkołę powszechną we Frydrychowicach, a następnie pięcioklasową publiczną szkołę powszechną w Gierałtowicach (27 czerwca 1931 r.). Od najmłodszych lat pasjonował się rysunkiem i malarstwem – przykład brał od ojca, artysty samouka, który malował farbami wodnymi na papierze, strugał z drewna figurki ptaszków i zwierząt, wycinał także ornamenty na ramach obrazów. Przed wybuchem wojny P. poznał wadowickich artystów młodego pokolenia – Wincentego Bałysa, Franciszka Suknarowskiego i rzeźbiarza Romana Brańkę, a także młodszego od siebie o dwa lata gimnazjalistę Karola Wojtyłę. Dzięki przyjaźniom z Bałysem i Suknarowskim zetknął się ze środowiskiem „Czartaka” – w Gorzeniu poznał Emila Zegadłowicza oraz ilustratora „Motorów”, grafika Stefana Żechowskiego.

Po raz pierwszy P. prezentował swoje prace wspólnie z Bałysem i suknarowskim w 1936 r. w Domu Zdrojowym w Wiśle z okazji Dnia Gór. W latach 1937 – 1939 uczył się w Państwowym Instytucie Sztuk Plastycznych w Krakowie, gdzie 9 kwietnia 1939 r. zdał maturę. W okresie hitlerowskiej okupacji pracował nad polichromią kościoła we Frydrychowicach (1940 – 1941). Wkrótce później został wywieziony przez Niemców na roboty przymusowe do Jägerndorf w Sudetach (1943 – 1944), skąd zbiegł i przez resztę okupacji ukrywał się w rodzinnej wsi.

W latach 1946 – 1950 P. studiował w Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, następnie wstąpił na wydział konserwacji dzieł sztuki na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. 27 czerwca 1950 r. uzyskał absolutorium a 19 czerwca 1952 r. zdał egzamin dyplomowy (jako pracę dyplomową wykonał kopię głowy „Lukrecji” w trzech stanach według oryginału Lucasa Cranacha Starszego) uzyskując tytuł dyplomowanego artysty plastyka konserwatora. Wśród jego wykładowców byli między innymi: wybitny malarz i grafik Henryk Uziembło, rzeźbiarz Jacek Puget oraz wszechstronnie utalentowany artysta Tadeusz Kantor. Jeden z najlepszych obrazów Pustelnika – „Wszyscy ludzie są równi” (1948 r.), powstał właśnie pod kierunkiem Kantora. Po dyplomie związał się ze środowiskiem artystycznym Krakowa, uczestnicząc w wystawach organizowanych przez Związek Polskich Artystów Plastyków, którego członkiem został w 1953 r., oraz w Salonach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych (1956 r.). W maju 1957 r. P. został członkiem zorganizowanej przez Kantora „II Grupy Krakowskiej”, z którą związał swoją artystyczną drogę. Pozostał jednocześnie indywidualistą tworzącym blisko przyrody z dala od gwaru miasta. Oryginalny i niepowtarzalny styl P. odbiegał zawsze od głównych nurtów sztuki. W czasach wszechobecnego socrealizmu malarz zachwycił się kubizmem, a później, pod wpływem Kantora, taszyzmem i informelem. Łącząc je wszystkie artysta stworzył swój własny i niepowtarzalny styl. Początkowo malował akwarele, później głównie oleje i tempery.

Głównym źródłem zarobkowania P. była konserwacja sakralnych dzieł sztuki, co wynikała zresztą z jego akademickiego wykształcenia. Uczestniczył w pracach nad polichromiami i renowacjami w kościołach w Białej Podlaskiej, Bodzanowie, Jaroszowicach, Niepołomicach, Osieku Łużyckim i Staniątkach. W Wadowicach jego dziełem są złocenie ołtarza w kościele Ofiarowania NMP, a także prace u Księży Pallotynów na Kopcu, Sióstr Nazaretanek oraz u Ojców Karmelitów „na Górce”.

W 1963 r. P. ukończył jednoroczne studium pedagogiczne w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Rok później wszedł w skład reaktywowanej Grupy Artystów Plastyków „Czartak”, a na początku lat 70. przeniósł się wraz z rodziną do Wadowic.

Karol Pustelnik zmarł po długiej chorobie 22 września 2010 r. w wieku 92 lat. Jest pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Wadowicach.

Udział w wystawach zbiorowych:

  • Kraków, 1956 (Wystawa ZPAP – obraz Kompozycja),

  • Kraków, 1957 (Wystawa Młodej Plastyki Okręgu Krakowskiego),

  • Warszawa – Zachęta, 1957 (II Wystawa Sztuki Nowoczesnej),

  • Kraków, 1958 – inauguracja Galerii Krzysztofory (Wystawa Grupy Krakowskiej),

  • Warszawa, 1959 (Wystawa Sztuki Nowoczesnej),

  • Warszawa, 1961 (Wystawa Sztuki Nowoczesnej),

  • Detroit (USA), 1962 (wystawa objazdowa),

  • Kraków, 1974 (Galeria BWA),

  • Kraków, 1976 (Galeria BWA),

  • Kraków, 1978 („Stanisławowi Wyspiańskiemu w Hołdzie”),

  • Wrocław, 1966 (Wystawa Grupy Krakowskiej),

  • Lublin, 1980 (Wystawa Grupy Krakowskiej),

  • Kraków, 1982 (Wystawa Grupy Krakowskiej),

  • Kraków, 1983 (Wystawa Grupy Krakowskiej),

  • Lublin, 1986,

  • Kraków, 1987,

  • Kraków, 1993, Pałac Sztuki,

  • Warszawa, 1994 (Wystawa Grupy Krakowskiej),

  • Wadowice, 1995, Wadowickie Środowisko Plastyczne,

  • Gorzeń Górny, 1998, wystawa poplenerowa,

  • Wadowice, 2000, Wadowickie Środowisko Plastyczne,

  • Wadowice, 2005, Wadowickie Środowisko Plastyczne,

  • Wadowice, 2010, Wadowickie Środowisko Plastyczne (pośmiertnie).

Wystawy indywidualne:

  • Kraków, 1969, Krzysztofory,

  • Kraków, 1980, galeria DESA,

  • Wadowice, 1980,

  • Kraków, 1984, Krzysztofory,

  • Lublin, 1984,Galeria BWA,

  • Bielsko-Biała, 1985, Galeria BWA,

  • Cieszyn, 1986, Galeria Uniwersytecka,

  • Wadowice, 1987,

  • Poznań, 1989 (Stary Rynek, Arsenał),

  • Andrychów, 1995,

  • Wadowice, 1995,

  • Wadowice, 2001, Muzeum Miejskie,

  • Kraków, 2002, Galery Starmach,

  • Wadowice, 2007, Muzeum Miejskie.

Prace artysty znajdują się w zbiorach Muzeów Narodowych w Krakowie i Warszawy, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Łodzi, w Muzeach Okręgowych w Lublinie, Bydgoszczy, Szczecinie, Lublinie, Tarnowa, Chełmie i Bielsku-Białej. Obrazy P. Znajdują się także w Muzeum Miejskim w Wadowicach oraz Muzeum E. Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym. Jego obrazy zdobią także kolekcje prywatne, tak w kraju jak i zagranicą (w Szwecji, Szwajcarii, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Czechach).

Wybrane prace Karola Pustelnika:

datowane:

Wszyscy ludzie są równi (1948 r.)

Rowerzysta (olej, 1948/1949),

Kompozycja (olej, 1954 r.)

Kompozycja abstrakcyjna (olej, 1956 r.)

Kubizm Impulsy (akwarela, 1956 r.)

Kwitnienie (olej, 1956 r.)

Pługi rastry (olej, 1956 r.)

Gałązką światła (olej, 1957 r.)

Krajobraz wiosenny (olej, 1957 r.)

Poranek (olej, 1956/1957 r.)

W pełni kwietnia (olej, 1957 r.)

Owocowanie (olej, 1958 r.)

W kręgu źródła (olej na aluminiowym podobraziu, 1958 r.)

Ziemia i badyle (olej, 1958 r.)

Dźwięki metaliczne (olej, 1959 r.)

Po deszczu (olej, 1959 r.)

Przygotowanie do żniw II (olej, 1959 r.)

Spotkanie (tempera, olej, 1959 r.)

W słońcu, w deszczu (olej, 1959)

Zakręty życia (olej, 1959 r.)

Fascynacja (olej, 1960 r.)

Stany skupienia (olej na aluminiowym podobraziu, 1960 r.)

Wystrzelające dziewanny (olej, 1961 r.)

Rozgniewana muza (olej, 1962 r.)

Wschodzące blaski II (olej, 1962 r.)

Procesja (olej, 1963 r.)

Trzecie światło (olej na aluminiowym podobraziu, 1963 r.)

Pola sygnalizacyjne (olej na aluminiowym podobraziu, 1964 r.)

Przeprowadzka (olej, 1964 r.)

Mity rodzinne (cykl, olej, 1965 r.)

Mity rodzinne (cykl, olej, 1965 r.)

Mity rodzinne (cykl, olej, 1966 r.)

Kompozycja (tempera, 1966 r.)

Kompozycja II (tempera, 1966 r.)

Więcej we mnie (olej, 1966 r.)

Mity rodzinne (cykl, olej, 1967 r.)

Niebieski dzień (olej, 1967 r.)

Nadzieja sięga poza krąg, Ballada (olej, 1967 r.)

Odcienie prawdy (olej, 1967 r.)

Każdy jest osaczony (olej, 1968 r.)

Prosto z pnia (olej, 1968 r.)

Ukryte wyobrażenie (olej, 1968 r.)

Wieczna prządka (tempera, olej, 1968 r.)

Własne podwórko (olej, 1968 r.)

Człowiek istota nieznana (olej, 1969 r.)

Projekt wyobraźni (olej, 1969 r.)

Wzrastające napięcie (olej, 1971 r.)

Ziemia i płachty (olej, 1971 r.)

Dzwonki i sygnały (olej, 1972 r.)

Pokonać przeszkody (tusz, 1972 r.)

Połów nadziei (tempera, olej, 1972 r.)

Uśmiech Giocondy (olej, 1972 r.)

Przemijanie (olej, 1976)

Przeistoczenie (olej, 1978 r.)

Słonko swe blaski płuży (olej, 1978 r.)

Promieniowanie świata (olej, 1980 r.)

Przedpowstanie II (olej, 1981 r.)

Worek życia (olej, 1981 r.),

Przedpowstanie (olej, 1984 r.)

W kręgu zagrożenia (olej, 1986 r.)

Anales (olej, 1987 r.)

Skrzyżowanie (olej, 1989 r.)

Marcin Wadowita (kopia, olej, 1997 r.)

Styczne punkty (akwarela, 1998 r.)

Uderzenia (akwarela, 1998 r.)

Jan Paweł II (olej, 1999 r.)

Potyczka (akwarela, 2005 r.)

Żniwny nastrój (akwarela, 2005 r.)

Fascynacja (akwarela, 2006 r.)

Fascynacja II (akwarela, 2006 r.)

niedatowane (alfabetycznie):

Abstrakcja (akwarela)

Bitwa nad wodą (akwarela)

Droga do blasku (akwarela)

Fascynacja I (akwarela)

Fascynacja II (akwarela)

Kompozycja (akwarela)

Nasienie jest słowo? (olej)

Odloty (akwarela)

Pejzaż (akwarela)

Pejzaż jesienny (akwarela)

Pejzaż z bażantami (akwarela)

Pejzaż z okolicy (olej)

Pejzaż z ptakami (akwarela)

Przemieszczenie (akwarela)

Rzeka Skawa (akwarela)

Sacrum w sztuce (akwarela)

Scena symboliczna (olej)

Serce w sztuce (akwarela)

św. Rafał Kalinowski (olej, obraz znajdował się w kościele św. Józefa O. Karmelitów Bosych w Wadowicach)

Ucieczka (akwarela)

Wiosenne udręki (akwarela)

Bibliografia:

M. Burghardt, Nieznany przyjaciel Karola Wojtyły, Wydawnictwo Św. Stanisława BM, 2010.

M. Burghardt, Wadowiccy artyści w świetle archiwaliów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 19, 2016.

M. Józefiak, Pustelnik Karol, Życie jak malowane. Wspomnienia Karola Pustelnika

Katalog towarzyszący wystawie prac K. Pustelnika prezentowanej w Muzeum Miejskim w Wadowicach w 2001 r., tekst K. Sowińska.

Katalog towarzyszący wystawie prac K. Pustelnika prezentowanej w Muzeum Miejskim w Wadowicach w 2007 r., tekst M. Józefiak.

M. Karwala, Karola Pustelnika malarstwo osobne, „Konspekt”,, nr 3/2005 (23).

K. Pustelnik, „Piękno i malarstwo są nie po to, by je lekceważyć i omijać” (autoprezentacja w katalogu malarstwa) Karol Pustelnik marzec-kwiecień 2002,  Galery Starmach, Kraków 2002.

K. Pustelnik, Wspomnienia ucznia i przyjaciela Wincentego Bałysa 1906-1939, Wadowice 1998.

M. Witkowski, Wspomnienie o Karolu Pustelniku, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 14, 2011.

Marcin Witkowski