Bruno Olbrycht

1895 - 1951

Olbrycht Bruno Edward (1895 – 1951), generał dywizji Wojska Polskiego.

Ur. 6 października w Sanoku w rodzinie lekarza weterynarii Piotra Olbrychta i Marii z domu Jaworskiej. Miał pięcioro rodzeństwa: trzy siostry –  Stefanię (1888-1975), Zofię (1889-1984) i Annę (1892-1976), obie zostały nauczycielkami i pracowały w wadowickich szkołach, oraz dwóch braci – Jana (1886-1968), profesora medycyny sądowej i Tadeusza (1891-1964), zootechnika, profesora Uniwersytetu we Wrocławiu.

O. Ukończył szkołę powszechną w Bochni, po czym rodzice przenieśli się do Wadowic, gdzie Piotr otrzymał posadę c.k. powiatowego lekarza weterynarii. W latach 1909 – 1914 Bruno uczęszczał do wadowickiego gimnazjum (klasy III-VII), działał w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. O. zasłużył się dla rozwoju wadowickiego skautingu – w latach 1912 – 1914 pełnił funkcję drużynowego w I Drużynie Skautowej im. Stanisława Żółkiewskiego, organizował rajdy skautowe w Beskidzie i Galicji Wschodniej. Był członkiem tajnej Studenckiej Drużyny Strzeleckiej, której zbiórki i ćwiczenia odbywały się w ogrodzie rodziny O. (rejon ulic Mickiewicza, Gimnazjalnej i Krętej). We wrześniu 1918 r. Bruno (wówczas porucznik) został mianowany instruktorem I Drużyny Skautowej.

W sierpniu 1914 r., po mobilizacji Sokolich Drużyn Polowych O. objął dowództwo nad 1. kompanią tzw. wadowickiego batalionu Legionistów. Jako żołnierz 3 pp LP, walczył w kampanii karpackiej (urlopowany na czas matury (tzw. wojennej) w 1915 r. w wadowickim gimnazjum), bukowińskiej i wołyńskiej. Oficer Polskiego Korpusu Posiłkowego. Zimą 1918 r. internowany przez Austriakó w obozie Hust na Węgrzech.

Jesienią 1918 r. O. zgłosił się do WP, gdzie objął dowództwo nad 8. pp Legionów, na czele którego uczestniczył w walkach na froncie wojny polsko – ukraińskiej (lato 1919 r.) oraz polsko – bolszewickiej, walcząc pod Równem, Radomyślem i nad Styrem. Podczas polskiej kontrofensywy walczył w 3 DP Legionów. Dowódca batalionu (od 1924 r. ppłk) w operacji wileńskiej gen. Lucjana Żeligowskiego.

W latach 1921 – 1927 O. pełnił funkcję dowódcy 8. pp Legionów (od 1927 r. płk), a w okresie 1927 – 1930 dowódcy piechoty dywizyjnej w 2 DP Legionów w Kielcach. Był współzałożycielem kieleckiego Parku Miejskiego i aktywnym działaczem społecznym w tym mieście. W styczniu 1930 r. O. objął stanowisko komendanta Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, tworząc nowoczesną w skali Europy placówkę szkoleniowo – doświadczalną. W latach 1936 – 1938 O. dowowdził 3 DP Legionów w Zamościu, gdzie awansował do stopnia gen. brygady (1937 r.). Przez krótki czas kierował tzw. „akcją rewindykacji cerkwi prawosławnych” na Chełmszczyźnie, czyli rządową akcją rozbiurki cerkwi w ramach repolonizacji Kresów. W niektrych źródłach odpowiedzialny jest także za wystąpienia antysemickie w Zamościu.

W sierpniu 1939 r. gen. O. objął dowództwo nad 39 rezerwową DP, która weszła w skład Armii „Lublin” gen. Piskora. Na wyznaczonym odcinku obrony (Puławy – Maciejowice) dywizja dotrwała do 14 września po czym rozpoczęła odwrót w kierunku Chełma. 17 września O. objął dodatkowo dowództwo nad 29 BP wchodzącą wraz z jego 39. DP w skład GO gen. Jana Kruszewskiego. W dniach 18 – 20 września żołnierze gen. O. dwukrotnie zdobywali Krasnystaw, z kolei w dniach 21 – 22 września walczyli w bitwach pod Cześnikami i Barchaczowem. Ciężko chory i wyczerpany O. dostał się do niemieckiej niewoli 27 września pod Tereszpolem koło Biłgoraja. Został skierowany do obozju jenieckiego Oflag II B w Answalde (Pomorze Zachodnie), a w 1940 r. do obozu Oflag IV B w Königstein (Saksonia). W obozie jenieckim O. zainicjował działalność konspiracyjną. Jesienią 1941 r. przeniesiono go do Szpitala Ujazdowskiego w Warszawie, po czym zwolniono do domu pozostawiając pod stałym dozorem niemieckiej policji.

Gen. O. zaangażował się ponownie w konspirację. Pod pseudonimem „Olza” objął funkcję Inspektora Głównego w Biurze Inspekcji KG AK. W lipcu 1944 r. został mianowany dowódcą GO AK „Śląsk Cieszyński”, której sztab znajdował się w klasztorze w Kalwarii Zebrzydowskiej. 27 września 1944 r. O. Został przypadkowo areszotwany przez niemieckich żandarmów i osadzono w więzieniu sądowym w Kalwarii, skąd już następnego dnia (28 września) odbili go żołnierze 12 pp AK.

W lutym 1945 r., nierozpoznany jako dowódca AK, O. zgłosił się do zarządzonej przez władze rejestracji oficerów. W kwietniu został mianowany zastępcą komendanta Oficerskiej Szkoły Piechoty i Kawalerii (OSPiK) nr 1 w Krakowie – Łobzowie a w lipcu szefem Wydziału Szkół Oficerskich Piechoty i Kawalerii MON. Z dniem 13 września został dowódcą Okręgu Wojskowego nr 1 (Warszawski Okręg Wojskowy). Generał miał za zadanie m.in. zwalczanie poakowskiego podziemia niepodległościowego na terenach województw białostockiego, warszawskiego i lubelskiego. Bardzo sceptycznie podchodził do kwestii udziału w tych operacjach wojska, otwarcie krytykując (jako jeden z nielicznych) taką koncepcję walki.

W październiku 1946 r., na własną prośbę, O. zrezygnował z dowodzenia Okręgiem i został przeniesiony do służby w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie przyczyniając się do rozbudowy i unowocześnienia tego ośrodka. Wspierał tych kursantów, którzy mieli za sobą w latach hitlerowskiej okupacji służbę w AK.

W listopadzie 1947 r. dostał kolejnego wylewu krwi do mózgu i musiał zrezygnować ze służby przechodząc rok później w stan spoczynku. Leczył się w Krakowie gdzie zmarł 23 marca 1951 r. Pochowano go na Cmentarzu Rakowckim, a w 1970 r. ekshumowano i przeniesiono na warszawskie Powązki.

O. ożenił się z Marią z domu Kulesza, z którą miał dwoje dzieci – syna Jana (ur. 1922 r.), podczas okupacji pchor. AK, oficera I Armii WP, oraz córkę Marię (1925 r.) łączniczkę AK ps. „Lilka”.

Odznaczenia: Virtuti Militari V klasy, Krzyż Niepodległości, Order Polonia Restitituta IV i V klasy, Krzyż Walecznych (czterokrotnie), szwedzki Krzyż Komandorski Orderu Miecza, łotewski Krzyż Komandorski Orderu Trzech Gwiazd, Złoty Krzyż Zasługi, Order Krzyża Grunwaldu III klasy, Krzyż Partyzancki (pośmiertnie).

Bibliografia

Grzelak C., Wyższa Szkoła Piechoty w Rembertowie 1948-1954, Warszawa 1984, s. 38,48.

Konstankiewcz A., Olbrycht Bruno Edward, w: Słownik Biograficzny Miasta Lublina, red. T. Radzik, A.A. Witusik, J. Ziółek, Lublin 1996, s. 198-199.

Kryska-Karski T., Żurakowski S., Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991.

Krwawicz M., Olbrycht Bruno Edward (1895-1951), Polski Słownik Biograficzny, t. 23, Warszawa 1978, s. 720-721.

Meus K., Wadowicka Drużyna Skautowa imienia Stanisława Żółkiewskiego w latach 1911 – 1918. W stulecie skautingu i harcerstwa w Wadowicach, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 13, 2010, s. 7 – 51.

Meus K., Wadowice 1772 – 1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013, s. 364, 366-367.

Order Trzech Gwiazd na piersiach oficerów polskich, „Dziennik Białostocki”, 19 listopada 1934, s. 2.

Rocznik Oficerski 1923, Warszawa 1923.

Rocznik Oficerski 1924, Warszawa 1924.

Rocznik Oficerski 1928, Warszawa 1928.

Rocznik Oficerski 1932, Warszawa 1932.

Rocznik Oficerski 1939, Warszawa 1939.

Siwiec-Cielebon M., Generał Bruno Olbrycht, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 3, 1999, s. 83 – 94.

Siwiec-Cielbon M., Wadowicki garnizon wojsk polskich 1914 – 1945, w: Wadowice. Siedem wieków historii, red. T. Graff, Kraków 2009, s. 174.

Siwiec-Cielebon M., Związki generałów Polski Niepodległej z ziemią wadowicką, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 3, 1999, s. 82.

Stawecki P., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, s. 234-235.

Strzałkowski W., Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r., w: Obrona Polski 1939, red. T. Jurga, Warszawa 1990.

Studnicki G., Pierwsza wśród równych. Dzieje Gimnazjum i Liceum w Wadowicach, Wadowice 1991, s. 303, 352.

Tatka R., 70 lat harcerstwa w Wadowicach, Wadowice 1983.

Marcin Witkowski