Karol Malczyk

1907 - 1965

Karol Malczyk (1907-1965), artysta malarz, rzeźbiarz i witrażysta.

Ur. się 24 stycznia 1907 r. w Barwałdzie Średnim w chłopskiej rodzinie Franciszka i Franciszki, jako ich dwunaste dziecko. Po ukończeniu szkoły powszechnej nauki pobierał w gimnazjum wadowickim, swoją obecność chlubnie zaznaczył na łamach gazetki „Lutnia Szkolna” jako jej najbardziej utalentowany ilustrator, autor licznych drzeworytów, a przede wszystkim samej okładki pisma. Po maturze, w 1928 r. podjął naukę w Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Krakowie, gdzie uzyskał absolutorium w 1933 r. Uczęszczał do Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w latach 1934-38, najpierw do szkoły ogólnej, później głównej rysunku profesora Jarockiego (1934-36), następnie do szkoły głównej malarstwa profesora Pautscha (1936-38). Był związany z beskidzką grupą plastyczną „Czartak II”.

Wykonał polichromie do kilku kościołów, m.in. w Kalwarii Zebrzydowskiej, Łękawicy Kalwaryjskiej i Kielcach. W czasie wojny opuścił kraj, na jego tułaczym szlaku znalazły się Węgry. Tam z wdzięczności za okazaną jemu, i jego rodzinie gościnność oraz 150 tysiącom uchodźców z Polski, malował głównie dzieła o tematyce sakralnej: zamieniał ściany kościołów w malownicze sceny biblijne, z upodobaniem ukazywał obrazy nieba z aniołami i narodowe symbole Węgier i Polski. Wykonał polichromię do pięciu świątyń węgierskich. Kościół w Kiskörös np. naznaczył polską symboliką, malując wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej otoczonej rozłożonymi skrzydłami polskiego Orła, (z postaci aniołów). Malczykowie wyjechali z Węgier w 1949 roku za ocean, gdzie zamieszkiwali wśród węgierskiej kolonii w Kanadzie. Tam również M. zarabiał głównie pędzlem, malował portrety, pejzaże, sceny rodzajowe, wykonywał też rzeźby i płaskorzeźby, był twórcą witraży i dekoracji scenicznych, ale sławę przynosiły mu polichromie wykonane dla kościołów, jak choćby ta w Wallendzie w parafii węgierskiej. Pod koniec lat pięćdziesiątych Malczykowie przenieśli się do Detroit w USA, gdzie malarz pozostawił po sobie monumentalne dzieła w kościołach św. Jozafata, św. Kunegundy i Najsłodszego Serca Najświętszej Marii Panny. W pierwszym z nich, w kościele polskim, wykonał jedyny swój batalistyczny obraz – Cud nad Wisłą oraz Pielgrzymkę na Jasną Górę. W Detroit M. zajmował się również malarstwem portretowym i historycznym, malarstwem i rzeźbą sakralną, projektowaniem witraży, ilustrowaniem czasopism oraz scenografią teatralną. Czynnie uczestniczył w działalności organizacji polonijnych oraz emigracji węgierskiej.

Zmarł niespodziewanie w wieku 58 lat w Detroit, gdzie został pochowany na cmentarzu St. Olivet.

Bibliografia

Bogunia-Paczyński A., Karol Malczyk – malarz aniołów z Barwałdu, „Małopolska: Regiony – Regionalizmy – Małe Ojczyzny”, Kraków 2010.

Burghardt M., Wadowickie korzenie Karola Wojtyły, Wadowice 2013.

M. Józefowicz, Karol Malczyk — zapomniany artysta, b.m., b.d.

G. Łubczyk, Anioły Karola Malczyka, „Wspólnota Polska” nr 3, 2009.

G. Łubczyk, Polskie anioły nad Balatonem, „Idziemy” 29.VI.2009, Warszawa.

Marta Burghardt (Instytut Dialogu Międzykulturowego im. Jana Pawła II w Krakowie)