Joseph Edler von Loserth

1793 - 1878

Joseph Edler von Loserth (ok. 1793-1878) – urzędnik austriacki, długoletni starosta wadowicki, przez całe życie pozostał kawalerem.

Do Galicji przybył z Austrii w 1820 r. i przez 4 lata odbywał praktykę urzędniczą we Lwowie. W 1824 r. mianowano go zastępcą starosty cyrkułu wadowickiego – istniejącego formalnie od 1819 r., później zajmował stanowiska urzędnicze w Stanisławowie i Czortkowie. Pod datą 1828 r. figuruje w Stanisławowie jako komisarz obwodowy. Do Wadowic powrócił w 1831 r., jako pierwszy komisarz. W 1834 r. został mianowany starostą cyrkułu wadowickiego, pełnił tę funkcję przez 25 lat, kiedy to przeszedł na emeryturę. W 1853 r. dotychczasowe cyrkułu przemianowano na obwody.

W okresie jego rządów miasto przeżywało zauważalny, znaczący rozwój, choć niekoniecznie związany z osobą czy osobistymi zasługami samego starosty. Faktem jest, iż na początku lat 20. XIX stulecia w Wadowicach ulokowano garnizon wojskowy i wybudowano dla wojska koszary przy ul. Lwowskiej. W latach 30. powstały szpitale: wojskowy i cywilny przy gościńcu prowadzącym do Zatora. W mieście wzrastała także zauważalnie liczba domów lecz w wielu przypadkach były to ciągle budowle drewniane. Wreszcie, miasto zwiększyło liczbę ludności: w 1824 r. w Wadowicach mieszkało nieco ponad 2,5 tys., w 1880 r. już prawie 5 tys. osób. Obecność urzędników i wojskowych była bez wątpienia istotnym motorem napędowym dla wzrostu znaczenia miasta.

Nazwisko starosty weszło też na stałe do dziejów beskidzkiej turystyki. W 1852 r., z inicjatywy i środków hrabiego Filipa Saint Genois, właściciela dóbr makowskich, oddano do użytku schron turystyczny tuż pod szczytem Babiej Góry. Jednak w wyniku burzy schronienie to szybko zostało zniszczone. Resztki, w postaci fragmentów ścian, przetrwały do początku XX stulecia. Do dziś widoczne są fundamenty budynku. Schron zwano popularnie – od nazwiska starosty – Losertówką.

Był honorowym obywatelem Wadowic, kawalerem Orderu Leopolda, odznaczono go także Krzyżem Zasługi z Koroną. Oceniano go jak człowieka wrażliwego, zapewne także pozytywnie nastawionego do miejscowej ludności, choć wykonującego przecież zadania państwa zaborczego.

Zmarł 4 maja 1878 r. Został pochowany na wadowickim cmentarzu parafialnym. Pomnik nagrobnym został ufundowany w 1882 r., napis na nim głosi: „swemu dobroczyńcy wdzięczna wychowanica”.

Bibliografia:

Hof- und Staatsschematismus des österreichischen Kaiserthum, I. Theil, Wien 1828.

Meus K., Wadowice 1772-1914, Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.

Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004.

Krzysztof Koźbiał (Instytut Europeistyki Uniwersytet Jagielloński)