Jan z Turobina (Turobiniusz)

1511 - 1575

Jan z Turobina (Turobiniusz), (1511 – 1575), rektor Akademii Krakowskiej, prałat łęczycki, kanonik chełmski, proboszcz wadowicki.

Jan z Turobina urodził się w rodzinie szlacheckiej herbu Prus I. Jego ojcem był Stanisław, natomiast imię matki nie jest znane. Pierwsze nauki prawdopodobnie pobierał w Kraśniku. W 1525 r. immatrykulował się w Akademii Krakowskiej, w 1530 r. został bakałarzem, a 5 lat później magistrem sztuk (artium). Następnie wykładał w murach krakowskiej uczelni, szczególnie zachwycając słuchaczy znajomością Cycerona i Owidiusza. Turobiniusz wydał wówczas Enchiridion iuris pontifici et caesarei (1537 i 1539), a także Examen iis, qui ad Sacros Ordines maiores sunt assumendi (1540). Szybko jednak porzucił uniwersytet i został sekretarzem biskupa płockiego Jakuba Buczackiego. Po śmierci biskupa powrócił w 1541 r. do Krakowa, 3 lata później zdobył licencjat prawa; w 1545 r. tytułował się już doktorem obojga praw i podjął wykłady z prawa rzymskiego. Równocześnie przyjął święcenia kapłańskie i został spowiednikiem oraz domownikiem biskupa krakowskiego Samuela Maciejowskiego. W 1550 r. został kanonikiem chełmskim; w następnych latach zbierał kolejne beneficja, m.in. dziekanię (1561) i archidiakonię kruszwicką (1566). W 1557 r. otrzymał stanowisko profesora prawa kanonicznego. Pełnił odpowiedzialne funkcje diecezjalne i blisko współpracował z biskupami krakowskimi Andrzejem Zebrzydowskim i Filipem Padniewskim, jak również z biskupem włocławskim Janem Drohojowskim i arcybiskupem lwowskim Piotrem Starzechowskim. Był zwolennikiem nowinek reformacyjnych i podobno w 1556 r. w kościele mariackim „wiele na temat Eucharystji herezyj ze zgorszeniem słuchaczy wypowiedział”. Z tego powodu stracił przejściowo pracę w Akademii i opuścił Kraków. Po powrocie na uczelnię wielokrotnie sprawował urząd rektora w latach 1561/62, 1562, 1568/69, 1569, 1569/70 i 1575. Tępił nieuctwo profesorów i zbyt szybkie awanse akademickie. Był znanym bibliofilem i niezłym poetą, utrzymywał kontakty m.in. z Andrzejem Fryczem Modrzewskim. Zmarł na apopleksję. Pochowano go w klasztorze franciszkańskim w Krakowie, gdzie w krużgankach zachowały się płaskorzeźba i epitafium z przedstawieniem Turobiniusza klęczącego pod krucyfiksem. W krużgankach znajduje się także płyta poświęcona Janowi, ufundowana przez jego przyjaciela – biskupa kamienieckiego i opata mogilskiego Marcina Białobrzeskiego. W archiwum parafialnym najstarszej wadowickiej fary w XIX-wiecznym Liber Presbyterorum et Memorabilum Parochiae Wadowic Jan Turobiniusz został błędnie wpisany jako proboszcz wadowicki pełniący swoją funkcją rzekomo od ok. 1510 r., co przyjął Gustaw Studnicki. Jednak zważywszy na daty życia Turobiniusza (1511-1575) należy przyjąć, że proboszczem wadowickim Jan został zapewne kilka lub kilkanaście lat przed swoją śmiercią, która miała miejsce 24 września 1575 r. Ze względu na stosunkowo słabe uposażenie wadowickiego beneficjum, można przypuścić, że Turobiniusz nie rezydował w Wadowicach, gdzie w jego imieniu administrował parafią kapłan – wikary.

Bibliografia

H. Barycz, Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego w epoce humanizmu, Kraków 1935.

T. Graff, Jan z Turobina zwany Turobiniuszem (1511-1575). Portret duchownego, uczonego, bibliofila i poety, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny”, 10 (2006).

J. Krętosz, Organizacja Archidiecezji Lwowskiej obrządku łacińskiego od XV wieku do 1772, Lublin 1986.

J. Maj, Turobińczyk, „Forum Akademickie”, R.13, nr 10 (2006).

A. Nowakowski, Z dziejów miasta i parafii Wadowice. Szkic historyczno-prawny, Kraków 1985.

S. Oczkowski-Kotowicz, Jan z Turobina, Polski Słownik Biograficzny, t. 10 (1962-1964).

Z. Pietrzyk, Jan z Turobina, w: Poczet rektorów UJ 1400-2000, Kraków 2000.

Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, t.1: 1364-1780, red. W. Uruszczak, Kraków 2015.

G. Studnicki, Wadowice –parafia i kościół Ofiarowania NMP: rys historyczny, Wadowice 1995

G. Studnicki, Kto był kim w Wadowicach, Wadowice 2004.

J. Rajman, Średniowieczne Wadowice na tle osadnictwa nad Skawą i Wieprzanką, w: Wadowice, Studia z dziejów miasta, Wadowice 1997.

H. E. Wyczawski, Jan z Turobina, w: Słownik Polski Teologów Katolickich, t.2, Warszawa 1982.

Tomasz Graff