Jakub z Wadowic

1410 - 1495

Jakub z Wadowic, zwany także Vadoviusem lub Vadowitą, (ok. 1410 – 1495), kanonik regularny laterański, prepozyt klasztoru Bożego Ciała na Kazimierzu.

Rodzicami Jakubami byli Herman i Klara, być może przedstawiciele niemieckiej ludności miasteczka Wadowice, które wówczas było sporadycznie nazywane także Fraustadt. W 1420 r. jego rodzice kupili dom na podkrakowskim Kazimierzu i przy tej okazji Jakub został pierwszy raz poświadczony źródłowo. Ok. 1424 r. wstąpił do klasztoru Bożego Ciała kanoników laterańskich na Kazimierzu. W 1428 r. był diakonem; w 1442 r. występował jako prokurator prepozyta Gaspara Polaka. W latach 1464 – 1495 pełnił funkcję prepozyta kazimierskiego klasztoru. W czasie swojej prepozytury przy wsparciu m.in. króla Kazimierza Jagiellończyka i królowej Elżbiety Rakuszanki dokończył budowę nawy kościoła klasztornego; umiejętnie gospodarował dobrami klasztornymi i przyczynił się do rozwoju bazy intelektualnej zakonników, którzy słynęli z zaangażowania się w nurt religijny zwany devotio moderna. Dzięki Jakubowi w klasztornej bibliotece pojawiły się pierwsze inkunabuły. Prepozyt starał się także o odpusty dla wspólnoty klasztornej. Zawiązał ponadto konfraternię z innymi klasztorami w Polsce. Wspólnie z Janem Długoszem starał się osadzić na Kazimierzu kartuzów. Nie był przychylny przybyciu Żydów na Kazimierz. Współdziałał w dziełach pobożnych ze swoim współbratem św. Stanisławem Kazimierczykiem (zm. 1489). Po śmierci Kazimierczyka polecił spisać cuda, który miały miejsce przy jego grobie. Według nekrologu klasztornego Jakub zmarł 27 września, być może w 1495 r., skoro na początku tego roku przypadają ostatnie uchwytne źródłowo ślady jego aktywności, a już w październiku rządy sprawował kolejny prepozyt Andrzej. Nie można jednak wykluczyć śmierci Jakuba w późniejszym czasie, po ewentualnej rezygnacji z funkcji prepozyta w 1495 r. Zapiska w nekrologu głosi: Obiit venerabilis pater dominus Jacobus de Wadovicz quintus prepositus huius Monasterii. Nie zachował się jego nagrobek. Na przełomie XV i XVI w. Jakub został jednak namalowany jako zakonnik adorujący cierpiącego Chrystusa na krzyżu, ze swoim patronem św. Jakubem Starszym za plecami. Prawdopodobnie autorem tego dzieła był znany malarz Jan z Nysy. Jest to najstarsze w dziejach zachowane przedstawienie ikonograficzne wadowiczanina. Ten późnogotycki obraz, pierwotnie związany z kazimierską świątynią klasztorną, znajduje się obecnie w kaplicy Pięciu Ran Chrystusa w kościele parafialnym w Kurozwękach. Identyfikacji Jakuba na tym zabytku dokonała w 2007 r. Agnieszka Wozowicz. W ostatnich latach zaginął XVIII-wieczny portret Jakuba, znajdujący się wcześniej w budynkach klasztornych na Kazimierzu, reprodukowany jeszcze przez ks. prof. Kazimierza Łataka CRL w 2002 r.

Bibliografia

T. Graff, O zapomnianym wadowiczaninie, nieznanym portrecie Marcina Wadowity i wadowickim pochówku księżniczki piastowskiej, „Wadoviana. Przegląd Historyczno-Kulturalny”, 14 (2011).

T. Graff, Wadowiczanie w Krakowie. Kariera akademicka i kościelna Marcina Wadowity i jego poprzedników, „Analecta Cracoviensia”, 43 (2011).

K. Łatak, Kanonicy regularni laterańscy na Kazimierzu w Krakowie do końca XVI wieku, Ełk 1999.

K. Łatak, Kongregacja krakowska kanoników regularnych laterańskich na przestrzeni dziejów, Kraków 2002.

K. Łatak, Poczet rządców Opactwa Bożego Ciała Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, Kraków 2005 (biogram i bibl.).

K. Łatak, S. Nalbach, Ze studiów nad kulturą umysłową kanoników regularnych krakowskiej prepozytury Bożego Ciała w XV i XVI wieku, Kraków 2009.

Święty Stanisław Kazimierczyk CRL 1433-1489, red. K. Łatak, Kraków 2010.

A. Wozowicz, Zagadnienie fundacji i dziejów gotyckiego obrazu z Chrystusem Bolesnym, Matką Boską i św. Janem Ewangelistą w kościele parafialnym w Kurozwękach, w: Artifex Doctus: studia ofiarowane profesorowi Jerzemu Gadomskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. W. Bałus, W.Walanus, M.Walczak, t. II, Kraków 2007.

Tomasz Graff