Maria Garlińska

1911 -

Garlińska-Stefanowicz Maria (1911-? ) – więźniarka obozu koncentracyjnego Auschwitz i Ravensbrück

Urodziła się 3 marca 1911 r. w Wadowicach jako Maria Tyralik. Była córką Franciszka Tyralika (1880-1944), profesora wadowickiego gimnazjum, oraz Stefanii z domu Heidrich (1886-1967). Maria miała troje rodzeństwa: Henryka (1912-1970; pochowany na cmentarzu parafialnym w Wadowicach), Stefanię (1919-1995, pochowana na cmentarzu parafialnym w Wadowicach) oraz Zdzisławę. Ta ostatnia była długoletnim pracownikiem poczty jako główna księgowa. Podczas okupacji pracowała w niemieckiej firmie kosmetycznej „Lotosan”w Bielsku (patrz. fotografie).

Ojciec Marii – Franciszek pochodził z Podgórza, filolog klasyczny i polonista pracował początkowo w IV Gimnazjum w Krakowie skąd, w 1906 r. przeniósł się na dwa lata do gimnazjum wadowickiego, gdzie uczył języka polskiego i łaciny. W 1908 r. znów zmienił miejsce pracy przenosząc się do Gimnazjum św. Jacka w Krakowie, a następnie do Trembowli. W 1911 r. wrócił do Wadowic, gdzie wykładał do 1913 r. przenosząc się później do szkoły w Nowym Sączu. Od 1923 r. pracował w gimnazjum żeńskim w Ostrowie. Zmarł podczas okupacji w 1944 r. Jest pochowany na cmentarzu parafialnym w Wadowicach.

Matka Marii – Stefania (patrz. fotografie) zmarła w 1967 r. Jest pochowana na cmentarzu parafialnym w Wadowicach. W latach 80. XIX w. w Wadowicach restaurację prowadził Edward Heydrich, będący również komendantem Oddziału II wadowickiej Ochotniczej Straży Pożarnej.

Najprawdopodobniej na początku lat 20. Maria poznała w Warszawie (co do tego nie ma pewności) porucznika artylerii rezerwy Ksawerego Stanisława Garlińskiego (4.11.1897-2.04.1940) (patrz. fotografie), który po zakończeniu wojny studiował architekturę na Politechnice Warszawskiej (dyplom uzyskał 27 czerwca 1927 r.). Wzięli ślub (brak informacji o jego dacie i miejscu) i wyjechali do Gdyni, gdzie Ksawery pracował jako architekt projektując domy i osiedla (m.in. w Kamiennej Górze) oraz infrastrukturę cywilną i wojskową portu gdyńskiego (m.in. torpedownie).

Po wybuchu wojny por. Garliński brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r. i dostał się do niewoli sowieckiej. Jeniec obozu w Kozielsku. Zamordowany w Katyniu (2 kwietnia 1940 r.).

Maria podczas okupacji mieszkała w rodzinnych Wadowicach. Tutaj została aresztowana przez Niemców za udział w ruchu oporu. Początkowo Gestapo więziło ją w Bielsku skąd przewieziono ją do więzienia śledczego w Mysłowicach. Przetransportowana do KL Auschwitz została wpisana do ewidencji obozowej z numerem więźniarskim 22226. Stąd, 27 lipca 1944 r. przeniesiono ją do KL Ravensbrück. Była więziona w podobozach: Frauenlager Schlieben (gdzie niemiecka firma zbrojeniowa HASAG (Hugo Schneider AG) korzystała z niewolniczej pracy więźniarek przy produkcji granatników przeciwpancernych (w sierpniu KF Schlieben stało się podobozem KL Buchenwald) oraz Niederschöneweide (więźniów wykorzystywano w fabryce akumulatorów Petrix (Akumulatorenfabrik AG)). W czasie marszu ewakuacyjnego M. Garlińska zdołała zbiec w okolicach Schwerina.

Po wojnie mieszkała w Warszawie. Ponownie wyszła za mąż za ? Stefanowicza.

Została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Pozostawiła po sobie wspomnienia z pobytu w więzieniach i obozach koncentracyjnych – „Wspomnienia z obozu – lata 1942, 1943, 1944, 1945”.

Zmarła w stolicy.

Bibliografia:

Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau

Meus K., Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.

Klistała J., Martyrologium Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej, Andrychowskiej, Wadowickiej oraz Zatora, Jaworzna, Chrzanowa, Trzebini, Kęt, Kalwarii Zebrzydowskiej w latach 1939-1945 – Słownik Biograficzny, Bielsko-Biała 1998, s. 108.

Pająk I., Mieszkańcy Śląska, Podbeskidzia, Zagłębia Dąbrowskiego w KL Auschwitz, Katowice 1998, s. 504.

Siwiec-Cielebon M., Vinctis non victis. Pokonanym nie zwyciężonym. Wadowicka Lista Katyńska, Wadowice 2010, s. 142-143.

Studnicki G., Cmentarz parafialny w Wadowicach, Wadowice 1997, s. 402.

Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004, s. 256.

Studnicki G., Pierwsza wśród równych. Dzieje Gimnazjum i Liceum w Wadowicach, Wadowice 1991, s. 83.

Fotografia obozowa:

Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu

(Marcin Witkowski)