Franciszek (wnuk) Foltin

1886 - 1942

Foltin Franciszek (1886 – 1942), drukarz, księgarz, nakładca, bibliofil.

Ur. 8 sierpnia w Wadowicach w rodzinie drukarza Franciszka Foltyna (1857 – 1896) i Stanisławy Solskiej (ok. 1861 – 1923). W roku 1905 ukończył gimnazjum w Wadowicach. Wykształcenie techniczne zdobył na studiach w Wiedniu.

Po śmierci ojca w roku 1896 przejął drukarnię wraz z księgarnią, introligatornią, stereotypią, ekspedycją i handlem papierem (w czasie studiów młodego F. drukarnią zarządzała jego matka wraz z tymczasowym zarządcą drukarni – Stanisławem Starostką). Wraz z przejęciem przedsiębiorstwa, w roku 1907, sprawy administracyjne powierzył F. młodszemu bratu – Janowi, drukarnię pozostawił matce. W tym samym roku oficyna Foltynów wzięła udział w organizowanej w Wadowicach Wystawie Rolniczo-Przemysłowej, podczas której zajęła pierwsze miejsce w dziale drukarstwa.

W 1914 r. F. jako oficer rezerwy został powołany do służby w wojsku austriackim administrowanie zakładem powierzył ponownie matce oraz najmłodszemu bratu – Leonowi. Mimo że oficyna nie ucierpiała w wyniku działań wojennych, wygaszeniu uległa jej produkcja wydawnicza. Po odzyskaniu niepodległości sytuacja finansowa firmy ulegała dalszemu pogorszeniu. Złożyło się na to kilka przyczyn. Główną z nich była polityka wydawnicza przedsiębiorstwa. F. idąc w ślady matki mocno ograniczył wydawanie publikacji tandetnych, koncentrując się na drukowaniu dzieł klasyków literatury polskiej i obcej. Od roku 1922 F. rozpoczął współpracę z regionalistyczną grupą literacką Czartak – założoną przez Emila Zegadłowicza. Wydał jeden numer czasopisma literacko-artystycznego pod tą nazwą. Drukował również bibliofilskie publikacje z utworami tego ugrupowania literackiego. Taka polityka wydawnicza, mimo kulturalnej doniosłości, mocno nadwyrężyła kondycję finansową przedsiębiorstwa. Do upadku firmy przyczynił się także kryzys gospodarczy lat trzydziestych oraz otwarcie w Wadowicach trzech nowych drukarni. W roku 1936 F. sprzedał drukarnię wraz z introligatornią swojemu dotychczasowemu wspólnikowi – Janowi Zawile. Pod niezmienioną nazwą F. pozostawił sobie księgarnię. W 1942 r. została ona zniszczona przez hitlerowców, którzy wywieźli jej zbiory w nieznane miejsce. Ten cios mocno nadwyrężył zdrowie F., który zmarł 10 listopada 1942 r. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Wadowicach.

Bibliografia

Brożek L., Foltyn Franciszek, w: Słownik folkloru polskiego, red. J. Krzyżanowski, Warszawa 1965, s. 114.

Dunin J., Papierowy bandyta. Książka kramarska i brukowa w Polsce, Łódź 1974.

Kozikowski E., Portret Zegadłowicza bez ramy, Warszawa 1966.

Meus K., Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.

Ratajczak T., Druki wadowickie XIX i pierwszej połowy XX wieku. Źródło do dziejów drukarstwa galicyjskiego, Wadowice 2007.

Ratajczak T., Kilka słów o sztuce zdobienia książki. Wspomnienie wadowickiej wystawy zorganizowanej w 1907 roku, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny” nr 1, 1998, s. 21-23.

Ratajczak T., Książki religijne i quasi-religijne z wadowickich oficyn drukarskich (1824-1940), Warszawa 2010.

Ratajczak T., Literatura dla ludu rodem z Wadowic, „Almanach Historycznoliteracki” t. 2 (2000), s. 309-320.

Ratajczak T., Od modlitewnika do sennika. Książka religijna i quasi-religijna w galicyjskich obiegach popularnych w XIX w., „Literatura Ludowa” 2010, nr 1, s. 51-59.

Ratajczak T., Rozprawy humanistyczne w sprawozdaniach szkolnych wadowickiego gimnazjum. Rekonesans, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny” nr 6, 2001, s. 45-56.

Ratajczak T., Wadowickie drukarstwo w XIX i pierwszej połowie XX wieku, „Roczniki Biblioteczne” t. XLIV (2000), s. 135-145.

Ratajczak T., Wydawnicza firma Foltynów – rys historyczny, „Almanach Historycznoliteracki” t. 1 (1998), s. 95 -108.

Stąsiek J., Rozwój wypożyczalni dochodowych w Galicji, „Acta Universitatis Wratislaviensis: Bibliotekoznawstwo” nr 11 (1985), s. 147-204.

Studnicki G., Cmentarz parafialny w Wadowicach, Wadowice 1997.

Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach?, Wadowice 2004.

Studnicki G., Pierwsza wśród równych. Dzieje Gimnazjum i Liceum w Wadowicach, Wadowice 1991.

Szyndler-Musiałowa D., Foltyn Franciszek, w: Słownik pracowników książki polskiej, red. I. Treichel, Łódź 1972, s. 228-229.

Tatka R., Wadowickie oficyny wydawnicze, „Podbeskidzie” 1983, z. 1-2 (3-4), s. 56-60.

Kamil Banaszewski (Uniwersytet Zielonogórski)