Franciszek (syn) Foltin

1857 - 1896

Foltin Franciszek (1857 – 1896), drukarz, księgarz, nakładca, radny miejski, bibliofil, filantrop.

Ur. w Wadowicach. Był synem wadowickiego drukarza Franciszka Foltyna (1831 – 1876) i Marianny z Nahowskich (1826 – 1890). Ukończył gimnazjum w Wadowicach. Studia inżynieryjne odbył w Wiedniu.

Po śmierci ojca (1876 r.) przejął rodzinne przedsiębiorstwo – drukarnię, introligatornię, księgarnię, stereotypię, ekspedycję i handel papierem. Zwiększył wydajność zakładu, współpracując z wiedeńskimi producentami maszyn drukarskich. Zorganizował również, na zapleczu drukarni, warsztat naprawczy, dzięki czemu można było na bieżąco usuwać wszelkie usterki sprzętu. W trosce o dobre zarządzanie oficyną ogłosił F. własnym nakładem: Porządek robotniczy w drukarni i introligatorni… w Wadowicach (1887) – dokument wzorowany na ustawie przemysłowej z 8 marca 1885 r. – regulujący szczegółowo takie kwestie jak: dobór, poziom wykształcenia personelu drukarni, czas pracy czy przepisy bezpieczeństwa. Rozszerzył F. działalność księgarską zakładając wypożyczalnię książek – oferującą ponad 1700 tytułów. Na lata 1876 – 1896 przypada największy rozwój oficyny i jej produkcji. Liczba wydanych w tym okresie druków wyniosła co najmniej 553 tytuły. F. kontynuował i rozwijał politykę wydawniczą ojca, dostosowując się do potrzeb lokalnego rynku i tutejszego odbiorcy. Wśród tłoczonych przez oficynę F. publikacji dominują druki ulotne: tanie dwu- lub cztero- stronnicowe utwory o tematyce religijnej lub quasi-religijnej, sprzedawane najczęściej na odpustach i bazarach. Także w publikacjach wielostronicowych przeważa tematyka religijna. Praktycznie całość wydawanych przez oficynę F. publikacji drukowana jest w języku polskim.

F. poszerzył także prowadzoną działalność przemysłową budując w Wadowicach dwa zakłady przemysłowe – kołkarnię i tartak.

Aktywnie działał F. jako działacz społeczny – wybrany na radnego oddał znaczne usługi miastu. Przyczynił się do zorganizowania tamtejszej straży pożarnej a także Towarzystwa Rzemieślników Wadowickich. W połowie sfinansował budowę siedziby oddziału „Sokoła” w Wadowicach. Prowadził również działalność filantropijną. Rokrocznie zakupywał podręczniki i pomoce naukowe dołączając do nich drukowane przez siebie pozycje z zakresu literatury dziecięcej. Dla najbiedniejszych dzieci organizował majówki oraz letnie zabawy. Wspomagał fundusz stypendialny gimnazjalistów oraz fundusz założenia bursy im. Stefana Batorego. Znaczne sumy przekazywał na rzecz kościoła parafialnego. W roku 1892 pomógł sprowadzić do Wadowic Karmelitów Bosych, którym do czasu budowy własnego klasztoru wydzierżawił jedną ze swoich willi.

W zawartym w roku 1887 związku małżeńskim z Stanisławą Solską (ok. 1861 – 1923) miał F. sześcioro dzieci, dwie córki: Marię i Józefę, oraz czterech synów: Franciszka, Rajmunda, Jana i Leona, którym nadano nazwisko o brzmieniu Foltin.

Zmarł 28 września 1896 r., został pochowany na wadowickim cmentarzu.

Bibliografia

Brożek L., Foltyn Franciszek, [w:] Słownik folkloru polskiego, red. J. Krzyżanowski, Warszawa 1965, s. 114.

Dunin J., Papierowy bandyta. Książka kramarska i brukowa w Polsce, Łódź 1974.

Meus K., Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.

Ratajczak T., Druki wadowickie XIX i pierwszej połowy XX wieku. Źródło do dziejów drukarstwa galicyjskiego, Wadowice 2007.

Ratajczak T., Książki religijne i quasi-religijne z wadowickich oficyn drukarskich (1824-1940), Warszawa 2010.

Ratajczak T., Literatura dla ludu rodem z Wadowic, „Almanach Historycznoliteracki” t. 2 (2000), s. 309-320.

Ratajczak T., Od modlitewnika do sennika. Książka religijna i quasi-religijna w galicyjskich obiegach popularnych w XIX w., „Literatura Ludowa” 2010, nr 1, s. 51-59.

Ratajczak T., Rozprawy humanistyczne w sprawozdaniach szkolnych wadowickiego gimnazjum. Rekonesans, „Wadoviana” nr 6 (2001), s. 45-56.

Ratajczak T., Wadowickie drukarstwo w XIX i pierwszej połowie XX wieku, „Roczniki Biblioteczne” t. XLIV (2000), s. 135-145.

Ratajczak T., Wydawnicza firma Foltynów – rys historyczny, „Almanach Historycznoliteracki” t. 1 (1998), s. 95 -108.

Stąsiek J., Rozwój wypożyczalni dochodowych w Galicji, „Acta Universitatis Wratislaviensis: Bibliotekoznawstwo” nr 11 (1985), s. 147-204.

Studnicki G., Cmentarz parafialny w Wadowicach, Wadowice 1997.

Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach, Wadowice 2004.

Studnicki G., Pierwsza wśród równych. Dzieje Gimnazjum i Liceum w Wadowicach, Wadowice 1991.

Szyndler-Musiałowa D., Foltyn Franciszek,[w:] Słownik pracowników książki polskiej, red. I. Treichel, Łódź 1972, s. 228-229.

Tatka R., Wadowickie oficyny wydawnicze, „Podbeskidzie” 1983, z. 1-2 (3-4), s. 56-60.

Treichel I., Sabiński Jan, [w:] Słownik pracowników książki polskiej. Suplement, red. I. Treichel, Łódź 1986, s. 191.

Turowska-Bar I., Regulamin robotniczy drukarni F. Foltyna w Wadowicach, „Roczniki Biblioteczne” t. XIII, z. 1-2 (1969), s. 153-159.

Kamil Banaszewski (Uniwersytet Zielonogórski)