Franciszek (ojciec) Foltin

- 1876

Foltin Franciszek (1831 – 1876), drukarz, księgarz, nakładca, radny miejski.

Ur. we wsi Ślemień k. Żywca w rodzinie zarządcy majątku barona Larischa. Szkołę średnią ukończył w Bielsku. W latach pięćdziesiątych XIX w. zamieszkał w Wadowicach. Zainteresowawszy się drukarstwem podjął dwuletnią praktykę w drukarni Erwina Feitzingera w Cieszynie. Po uzyskaniu koncesji pozwalającej na wykonywanie zawodu drukarza rozpoczął pracę w oficynie Joanny Pokornej, wdowy po wadowickim drukarzu Józefie. Po jej śmierci (prawdopodobnie w 1860 r.) kontynuował pracę w zakładzie „Spadkobierców J. Pokornego” – Antoniego i Józefa, z którymi wszedł w spółkę (drukując pod szyldem „Śp. J. Pokornego i Spółki”). W 1867 r. odkupił od nich pozostałe udziały. We wrześniu 1868 r. F. przejął (bądź zakupił), drugie po oficynie Pokornych, działające w Wadowicach od 1849 r. przedsiębiorstwo drukarskie, należące do Jana Sabińskiego. Nabył je F. wraz z introligatornią oraz księgarnią, na którą uzyskał koncesję. F. rozbudował i zmodernizował zakupione zakłady. Ofertę poszerzył otwierając w 1868 r. przy wadowickim rynku profesjonalną księgarnię połączoną ze znakomicie wyposażoną czytelnią (wypożyczalnią).

F. usprawnił dystrybucję własnej produkcji wydawniczej poprzez zatrudnienie agentów rozprowadzających publikacje. Wykorzystywali oni kramy odpustowe i jarmarczne tworząc w ten sposób sieć kolportażu obejmującą m.in. nieodległą Kalwarię Zebrzydowską ale również Alwernię i Częstochowę.

Oferta wydawnicza oficyny F. i jej charakter dostosowana była do potrzeb lokalnego rynku oraz miejscowego odbiorcy (bliskość miejsc kultu maryjnego). Stąd dużą część tłoczonych publikacji stanowiły druki ulotne oraz broszury zwłaszcza o tematyce religijnej bądź quasi-religijnej. Sprzedawane często na straganach i odpustach. Praktycznie całość produkcji drukowana była w języku polskim – wyjątek stanowiły niektóre druki urzędowo-administracyjne. Również w przypadku wydawnictw książkowych dominowała tematyka religijna. Do wydawnictw luksusowych można zaliczyć niektóre z tłoczonych przez foltynowską oficynę modlitewniki. W repertuarze wydawniczym znajdowały się również wydawnictwa laickie w tym literatura popularna i karty pocztowe.

W latach 1873-1879 był F. członkiem Rady Miejskiej oraz Rady Szkolnej Okręgowej.

Ożenił się z Marianną z Nahowskich (1826 – 4.01.1890), z którą miał dwóch synów: Franciszka i Rajmunda (zm. 1890 r.).

Zmarł 27 września 1876 r., pochowany został na cmentarzu w Wadowicach.

Bibliografia

Aleksiewicz A., Drukarstwo w Rzeczypospolitej Krakowskiej i Galicji Zachodniej w latach 1815-1866, Wrocław 1976.

Brożek L., Foltyn Franciszek, w: Słownik folkloru polskiego, red. J. Krzyżanowski, Warszawa 1965, s. 114.

Dunin J., Papierowy bandyta. Książka kramarska i brukowa w Polsce, Łódź 1974.

Meus K., Wadowice 1772-1914. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.

Ratajczak T., Druki wadowickie XIX i pierwszej połowy XX wieku. Źródło do dziejów drukarstwa galicyjskiego, Wadowice 2007.

Ratajczak T., Książki religijne i quasi-religijne z wadowickich oficyn drukarskich (1824-1940), Warszawa 2010.

Ratajczak T., Literatura dla ludu rodem z Wadowic, „Almanach Historycznoliteracki” t. 2 (2000), s. 309-320.

Ratajczak T., Od modlitewnika do sennika. Książka religijna i quasi-religijna w galicyjskich obiegach popularnych w XIX w., „Literatura Ludowa” 2010, nr 1, s. 51-59.

Ratajczak T., Rozprawy humanistyczne w sprawozdaniach szkolnych wadowickiego gimnazjum. Rekonesans, „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny” nr 6 (2001), s. 45-56.

Ratajczak T., Wadowickie drukarstwo w XIX i pierwszej połowie XX wieku, „Roczniki Biblioteczne” t. XLIV (2000), s. 135-145.

Ratajczak T., Wydawnicza firma Foltynów – rys historyczny, „Almanach Historycznoliteracki” t. 1 (1998), s. 95 -108.

Stąsiek J., Rozwój wypożyczalni dochodowych w Galicji, „Acta Universitatis Wratislaviensis: Bibliotekoznawstwo” nr 11 (1985), s. 147-204.

Studnicki G., Cmentarz parafialny w Wadowicach, Wadowice 1997.

Studnicki G., Kto był kim w Wadowicach, Wadowice 2004.

Szyndler-Musiałowa D., Foltyn Franciszek,[w:] Słownik pracowników książki polskiej, red. I. Treichel, Łódź 1972, s. 228-229.

Tatka R., Wadowickie oficyny wydawnicze, „Podbeskidzie” 1983, z. 1-2 (3-4), s. 56-60.

Treichel I., Pokorny Józef, w: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement, red. I. Treichel, Łódź 1986, s. 173.

Treichel I., Sabiński Jan, w: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement, red. I. Treichel, Łódź 1986, s. 191.

Kamil Banaszewski (Uniwersytet Zielonogórski)