Jan Fila

1881 - 1947

Jan Fila (1881 – 1947) – rzemieślnik, członek wadowickiego cechu stolarzy i cieśli

Urodził się 11 marca 1881 r. w Jaroszowicach (dom nr 105) w rodzinie chłopskiej. Jego ojcem był Jan (ur. 10 maja 1840 r.) i Marianna z domu Grzyb (ur. 20 marca 1843 r.). Jan został ochrzczony w kościele parafialnym w Wadowicach (12 marca 1881 r.) przez tutejszego wikarego s. Ignacego Wojnarskiego. Brak informacji na temat dzieciństwa i wieku młodzieńczego Jana Fili – najprawdopodobniej, tak jak jego rówieśnicy, pracował wraz z rodzicami i rodzeństwem w gospodarstwie w Jaroszowicach.

W dniu 28 lipca 1904 r. Jan zawarł kontrakt przedślubny na zawarcie związku małżeńskiego z jego przyszłą żoną Marianną Kowalczyk. Była ona córką Jana i Wiktorii z Mikołajczyków i pochodziła z Brańkówki. Wspomniany kontrakt został podpisany w kancelarii notarialnej w Wadowicach, prowadzonej przez Roberta Hana. Ślub odbył się w kilka tygodni później – 16 sierpnia 1904 r., w kościele pw. św. Wojciecha w Mucharzu. Świadkami byli rolnicy z Brańkówki – Wawrzyniec Kowalczyk oraz Wawrzyniec Adamczyk. Filowie zamieszkali w rodzinnym domu Jana w Jaroszowicach i przejęli gospodarstwo. Darczyńcą była matka Jana Marianna, która od 1891 r. była wdową.

Jan pobierał nauki u mistrzów budownictwa. Jak wynika z dokumentów, obok włościan i chałupników, ważną grupę w hierarchii wiejskiej zajmowali wykwalifikowani rzemieślnicy należący do właściwego cechu. Wykonywali oni różne usługi na rzecz wioski i lokalnej społeczności. Jan został przyjęty w poczet członków cechu stolarzy i cieśli w Wadowicach na początku XX w.

Z powodu biedy panującej w ówczesnej Galicji Jan zdecydował się na zarobkową emigrację do USA. Do Nowego Jorku popłynął po 1913 r. Zamieszkał w Buffalo (stan Nowy Jork) na ulicy 624 Smith St. Do niepodległej już Polski wrócił 8 sierpnia 1920 r. Paszport na swobodny przyjazd do kraju (jego okręt zawinął do Gdańska) wystawił Konsulat Generalny RP w Nowym Jorku 8 maja 1920 r. Za zarobione w Stanach Zjednoczonych pieniądze wybudował nowy drewniany dom. Jak na owe czasy był do budynek o dużym standardzie, na kamiennym fundamencie, pokryty dachówká. Składał się z następujących pomieszczeń: sieni, dużej izby – sypialni (z piecem z kafli), małej izby – komnatki, kuchni z piecem oraz kaflowym piecem chlebowym. Z sieni wchodziło się do spiżarni. We wszystkich pomieszczeniach była drewniana podłoga. Z kuchni drzwi wiodły do stajni – obory z bydłem. Tuż przy wspomnianych drzwiach w stajni znajdowało się wyjście na strych, na których wchodziło się po drewnianej drabinie. Autor przytacza tak szczegółowy opis budynku bo przez prawie 12 lat w nim mieszkał. Po Janie Fili zostały narzędzia świadczące o dużych umiejętnościach stolarskich i ciesielskich ich właściciela. Narzędzia te były ułożone w drewnianej skrzyni – czyste i każde na swoim miejscu. A to: siekiery, toporki do ciosania drzewa z wykrzywionym obuchem, strug szeroki i kątowy, dłutka różnej szerokości, młotki, piły, drewniany kątomierz, duży cyrkiel i metrówka.

Jan miał sześcioro dzieci:

  • Honoratę (10.10.1907 – 22.06.1976), która w 1933 r. wyszła za mąż za Ludwika Lenia (21.03.1907 – 1.11.2004) z Ponikwi,

  • Jana (12.02.1909 – 22.11.1913),

  • Emilię (18.05.1911 – 26.06.1943), która w 1934 r. wyszła za mąż za Piotra Brańkę (19.01.1910 – 10.11.1960) z Jaroszowic; małżeństwo miało czworo dzieci, spośród których tylko syn Jerzy założył rodzinę,

  • Juliana (1.10.1913 – 20.09.1928),

  • Tadeusza (31.05.1921 – 10.02.2008), który w 1948 r. ożenił się ze Stanisławą z Żuków (20.01.1923 – 30.11.2014); małżeństwo doczekało się trzech synów,

  • Felicji (25.03.1923 – 8.03.2006), która w 1949 r. poślubiła Jana Brańkę (15.12.1904 – 13.11.1977) z Jaroszowic; małżeństwo doczekało się czworga dzieci.

Jan Fila zmarł na astmę 11 kwietnia 1947 roku a pogrzeb odbył się dwa dni później (13 kwietnia). Żona zmarła 10 grudnia 1959 r. i dwa później (12 grudnia) została pogrzebana obok męża na cmentarzu w Jaroszowicach.

Tradycje rolniczo – rzemieślnicze kontynuował po śmierci ojca syn Tadeusz – rolnik i mistrz murarski.

Bibliografia

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Archiwum Parafialne w Jaroszowicach

Archiwum Parafialne w Kleczy

Archiwum Parafialne w Mucharzu

Archiwum Parafialne w Ponikwi

Archiwum rodzinne autora

Biblioteka UJ w Krakowie

A. Kawuljak, Valasi na Slovensku – Sbornik, Wydala Matica Slovenska, 1933, s. 341.

K. Meus, A. Nowakowski, Jaroszowice. Historia – parafia – szkoła. W 700 rocznicę Jaroszowic (1312 – 2012), Rzeszów 2012, s. 42.

Stanisław Fila