Wadowicka Szkoła Genealogów

W listopadzie 2016 r. Muzeum Miejskie przygotowało wniosek do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o dofinansowanie projektu „Wadowicka Szkoła Genealogów” w ramach programu „Edukacja Kulturalna”. Został on pozytywnie i wysoko oceniony otrzymując wsparcie finansowe MKiDN. Projekt, którego realizacja rozpoczęła się w kwietniu a zakończyła w listopadzie 2017 r., był odpowiedzią na brak fachowej edukacji w zakresie bardzo popularnej obecnie genealogii. Szkoła miała w swoim założeniu umożliwić jej uczestnikom poznanie zarówno narzędzi niezbędnych do prowadzenia badań jak i umiejętnego korzystania ze źródeł. Projekt, w którym udział był bezpłatny, skierowano do osób w różnym wieku i z różnym zasobem wiedzy w zakresie genealogii. Zebrana została grupa 25 uczestników – seniorów oraz ludzi młodych – najmłodsza uczestniczka, biorąca udział w projekcie wraz z babcią, miała zaledwie 8 lat. Opiekunem naukowym projektu został dr Tomasz Graff, historyk, prodziekan Wydziału Historii i Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

Projekt został zainaugurowany 16 maja w sali ekspozycyjno – edukacyjnej Muzeum Miejskiego wykładem dr. Tomasza Graffa, który swoją prelekcję poświęcił postaci Marcina Wadowity w kontekście poszukiwania jego rodzinnych korzeni. Szczególną uwagę zwrócił w nim na specyfikę kwerend archiwalnych dotyczących doby staropolskiej.

Podczas kolejnego spotkania (30 maja) dr Graff wprowadził uczestników w teoretyczne podstawy genealogii („Wprowadzenie do genealogii w świetle wadowickich ksiąg z archiwum parafialnego”). Drugą część spotkania poprowadził Marcin Witkowski, który przedstawił zasób archiwalny parafii pw. Ofiarowania NMP w Wadowicach na konkretnych przykładach ksiąg i dokumentów wypożyczonych specjalnie na tą okazję z kancelarii parafialnej. Uczestnicy projektu  dowiedzieli się ile informacji na temat jednej osoby – jej rodzinnych powiązań a nawet dokładnego miejsca zamieszkania – można uzyskać analizując XIX-wieczną księgę zgonów oraz jak szukać materiałów genealogicznych w księgach ogłoszeń parafialnych czy zapowiedzi przedślubnych.

Spotkanie z Adamem Leśniakiem („Wyszukiwarki i bazy danych dostępne w internecie”, 6 czerwca) poświęcone było wyjątkowej bazie informacji na temat genealogii jakim jest internet. Wprowadzeniem do warsztatów była prezentacja własnych doświadczeń prowadzącego związanych z poszukiwaniem przodków oraz metod tworzenia domowych archiwów cyfrowych. W warsztatowej części spotkania Adam Leśniak przedstawił wyszukiwarki i genealogiczne bazy danych dostępne w internecie.

Kolejne spotkanie w ramach Szkoły poprowadził Michał Jarnot, historyk z bielskiego oddziału Archiwum Państwowego w Katowicach („Archiwa państwowe, zagraniczne, portal szukajwarchiwach.pl, inwentarz IPN”, 26 czerwca). Podczas zajęć omówił różne źródła, z których można czerpać wiedzę niezbędną do badań genealogicznych. Prowadzący podkreślił m.in. rolę relacji ustnych jako skarbnicy „rodzinnej wiedzy”, podkreślając jednocześnie konieczność krytycznej oceny tak pozyskanych informacji, które czasem mogą być sprzeczne z wiedzą pozyskaną z dokumentów (np. metryk kościelnych). Michał Jarnot opowiedział o archiwach państwowych – idei ich powołania, rodzaju dokumentacji przez nie przechowywanych oraz systemu ich gromadzenia.

Po warsztatach z dr. Tomaszem Graffem (30 maja), podczas których uczestnicy „Wadowickiej Szkoły Genealogów” zapoznali się ze specyfiką dokumentów wytworzonych przez instytucje kościelne oraz zaznajomili się z zasobem archiwalnym parafii pw. Ofiarowania NMP, przyszła pora na praktykę. W środę, 14 czerwca wadowiccy adepci genealogii odwiedzili klasztor oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie i spotkali się z dr. Szymonem Sułeckim, archiwistą, bibliotekarzem zbiorów specjalnych i opiekunem tamtejszego muzeum. Uczestnicy projektu nie tylko odwiedzili bibliotekę klasztorną i zapoznali się ze zgromadzonymi w klasztorze archiwaliami, ale mieli także okazję zwiedzić krużganki i wnętrza klasztorne. Podczas zajęć w klasztornej bibliotece dr Sułecki opowiedział o zebranych w niej księgach oraz o zasobie archiwum karmelitów. Uczestnicy mieli okazję przeglądać przy użyciu specjalnych rękawiczek księgi z XVIII i XIX w., kalendarze a nawet blaszkę trumienną, która do klasztornej biblioteki trafiła po remoncie w podziemiach.

We wtorek, 4 lipca uczestnicy „Wadowickiej Szkoły Genealogów” odwiedzili Archiwum Państwowe w Bielsku-Białej. Był to drugi wyjazd studyjny, który jednocześnie zamykał przedwakacyjny okres szkoleń. Zajęcia prowadził kierownik archiwum Paweł Hudzik. Opowiedział m.in. o strukturze i zasięgu terytorialnym archiwów państwowych (centralne, wojewódzkie, oddziały zamiejscowe), charakterystycznym niepokrywaniu się zasięgu archiwów z granicami województw (np. AP w Katowicach), wreszcie o bielskim oddziale AP. Scharakteryzował pokrótce zasób (ponad 312 tys. dokumentów, ok. 1.280 zespołów, prawie 3,4 km bieżących akt) i zadania bielskiego archiwum. Kolejnym elementem prezentacji było pokazanie dokumentów związanych z Wadowicami, istotnych dla badań genealogicznych – m.in. akta sądowe, ziemskie, rachunki, spisy, katastry, itp. Paweł Hudzik  oprowadził uczestników wyjazdu po tej części archiwum, która na co dzień nie jest dostępna interesantom.

Miesiące wakacyjne (lipiec i sierpień) przeznaczone były na samodzielne badania i tworzenie drzew genealogicznych oraz opracowywanie biogramów. Przez dwa miesiące pracownicy muzeum byli do dyspozycji uczestników, aby udzielać ewentualnych wskazówek lub udostępnić posiadane w muzealnych archiwach zbiory. Odbyły się także konsultacje z opiekunem naukowym projektu, dr. Tomaszem Graffem.

Pierwsze powakacyjne spotkanie Szkoły odbyło się 19 września. Gościł na nim Marek Maszczak, kierownik Działu Techniki i Technologii Fotografii w Muzeum Historii Fotografii w Krakowie. Jako świetny znawca sprzętu oraz dawnych i niekonwencjonalnych technik fotograficznych wygłosił wykład pt. „Fotografia jako źródło w badaniach genealogicznych”. W czasie prelekcji połączonej z prezentacją fotografii przedstawił dzieje techniki wykonywania zdjęć oraz zwrócił uwagę na możliwość ich wykorzystania w badaniach genealogicznych. W części warsztatowej uczestnicy mogli obejrzeć fotografie wykonane w różnych okresach i za pomocą różnych technik.

Dwa spotkania w ramach „Wadowickiej Szkoły Genealogów” poprowadził artysta grafik Maciej Hojda. Podczas zajęć uczestnicy przygotowywali drzewa genealogiczne własnych rodzin w oparciu o dane zebrane przez ostatnie miesiące. Drzewa przygotowywane były w różnych technikach.

Jednym z elementów projektu były także zajęcia z genealogii przeprowadzone przez uczestników w szkole podstawowej oraz spacer po mieście dla gimnazjalistów. Muzeum Miejskie współpracowało w tym zakresie z Zespołem Szkół Publicznych nr 3 w Wadowicach. Zajęcia w klasie IV poprowadziła Klaudia Bzduła a przewodniczkami w spacerze z gimnazjalistami były Panie Marta Mądry i Anna Ochocka.